Scholastyka, nastawiona na racjonalne systematyzowanie dowodów potwierdzających dogmaty ustalone przez Kościół, głosiła, że przez wiarę należy dojść do wiedzy, a nie przez wiedzę do wiary. Jej najbujniejszy rozkwit przypada na XIII wiek.
Największy wpływ na epokę miały takie kierunki filozoficzne, jak: tomizm, augustynizm i franciszkanizm.
Augustynizm wywodzi swoją nazwę od św. Augustyna (IV - V w. n.e.), który utożsamiał szczęście z poznaniem Boga i własnej duszy. Konflikt między cielesnością i duchowością spowodowany jest umiejscowieniem człowieka między bytami wyższymi (aniołami) i niższymi (zwierzętami). Próba wniknięcia w tajemnice wewnętrzne oznaczała, że filozof rozpoczynał to, co później zyskało nazwę introspekcji, czyli analizy wnętrza. Boga pojmował jako najwyższy byt. Pierwiastek intelektualny nie był dlań tak ważny jak wola, która była bliższa wiary niż rozum. Do jego najważniejszych dzieł należą: Państwo Boże i Wyznania.
Św. Augustyn był twórcą iluminizmu, czyli teorii głoszącej, że Bóg oświeca umysł człowieka, dzięki czemu możliwe jest poznanie prawd mających charakter powszechny i wieczny.
Tomizm to filozofia oparta na poglądach św. Tomasza z Akwinu (XIII w.). Św. Tomasz uznał, że hierarchia istot jest dziełem Boga, a więc człowiek powinien pogodzić się ze swoim miejscem w świecie. Chcąc wznieść się wyżej, musi walczyć z pokusami. Filozof twierdził, że należy oddzielić wiedzę od wiary. Rozum nie powinien zajmować się objawieniem. Owszem, umysł może poznać pewne atrybuty Boga, ale np. tajemnica Trójcy Św., grzechu pierworodnego i zmartwychwstania Chrystusa nie mogą być przez rozum poznane i właściwie zinterpretowane. Do tych tajemnic zbliżyć może jedynie objawienie. W tych dwóch narzędziach umożliwiających zbliżenie do Boga nie widział filozof sprzeczności, lecz możliwość wzajemnego dopełnienia.
Sposób argumentacji zbliżał filozofię i sposób rozumowania św. Tomasza do filozofa antycznego Arystotelesa. Jego najbardziej znaczącymi dziełami są: Traktat o człowieku i Summa teologiczna.
Franciszkanizm był postawą filozoficzną głoszącą ideę miłości do człowieka i świata, kładącą nacisk na tolerancję i dobroć w życiu codziennym. Nazwa pochodzi od św. Franciszka z Asyżu, który twierdził, że wiara powinna dawać człowiekowi radość; człowiek szczęśliwy posłuszny jest ewangelicznym nakazom miłości do świata i stworzenia, miłosierdzia, ubóstwa i braterstwa. Święty Franciszek założył zakon franciszkanów, którzy składali śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Żyli między ludźmi jako żebracy, oddając się modlitwie i spełnianiu dobrych uczynków.
Święta Klara wzorując się na regule franciszkanów założyła żeński klasztor klarysek.
powrót na stronę główną ŚREDNIOWIECZE
Powrót do epokiŚredniowiecze