[...] architektura jest tą sztuką, która najśmielej stara się odtworzyć swoim rytmem porządek
wszechświata, przez starożytnych nazwanego kosmosem, to jest ozdobionym, jeśli przyrównać go można
do wielkiego zwierzęcia opromienionego doskonałością i proporcją wszystkich swoich członków.
I niechaj pochwalony będzie Nasz Stwórca, który jak powiada Augustyn, ustanowił wszystkie rzeczy
względem liczby, ciężaru i miary (U. Eco, Imię róży, przekł. A. Szymanowski, Warszawa 2001,
s. 33).
Zanim rozkwitły dwa typowe dla epoki style (romański i gotycki), pojawiły się
wczesnochrześcijańskie bazyliki wzniesione w stylu bizantyjskim. Sposób rozmieszczenia arkad i kolumn,
rozplanowanie wnęk i prześwity sprawiały wrażenie lekkości. Złote sklepienie (takie jak na przykład w
świątyni Hagia Sophia) odbijało światło, wypełniając wnętrze intensywnym blaskiem. Styl romański rozpoznawalny jest po surowym i ciężkim zarysie. Występował w wielu regionalnych odmianach. Cechy charakterystyczne to: masywne, monumentalne budowle, oparte przeważnie na planie krzyża, okna niewielkie, sklepienia kolebkowe, czyli półkoliste, portale (obramowania otworów drzwiowych) bogato rzeźbione. Romańskie kościoły budowano przede wszystkim z kamienia.
Celem rzeźby i malarstwa była inspiracja odbiorcy do głębszego przeżycia religijnego.
Najważniejsze zabytki z tego okresu na terenie Polski to: drzwi gnieźnieńskie, katedra w Płocku, kościół w Kruszwicy.
Warto pamiętać, że cechy stylów architektonicznych pojawią się na wielu obrazach przedstawiających elementy architektoniczne. Budynki na obrazie Hansa Memlinga Męka Pańska (1470-1471) namalowane są w stylu romańskim.
Kolebką stylu gotyckiego była Francja. Charakterystyczne cechy to: strzelistość budowli, lekkość konstrukcji, ostre łuki, sklepienia krzyżowo-żebrowe, wysokie okna wypełnione kolorowymi witrażami. Twórcy gotyckich budowli zastosowali nowe techniki architektoniczne. Kluczowym odkryciem dla rozwoju tej architektury było zrozumienie, że ciężar budowli może być skoncentrowany w określonych punktach. Zamiast masywnych grubych ścian budowano kamienne konstrukcje szkieletowe.
Najbardziej znane zabytki z tego okresu na obszarze Polski: Collegium Maius (Akademia Krakowska), ratusz w Toruniu, ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie, katedry w Gdańsku i Wrocławiu.
powrót na stronę główną ŚREDNIOWIECZE
Powrót do epokiŚredniowiecze