Poezja wojny i okupacji

Tadeusz Różewicz — poezja „po Oświęcimiu"

Różewicz, żołnierz AK, wyszedł z wojny z przekonaniem, że dawny świat pojęć się rozsypał. Jego wiersze są celowo ubogie, oszczędne, pozbawione ozdób — bo patetyczny język skompromitował się wobec ludobójstwa.

• Ocalony — podmiot „ocalony prowadzony na rzeź" stwierdza, że pojęcia straciły znaczenie: cnota i występek, człowiek i zwierzę zostały zrównane. Woła o nauczyciela, który nazwie rzeczy od nowa i przywróci porządek świata.
• Lament / Warkoczyk — kruche znaki człowieczeństwa (włosy ofiar za szybą w muzeum obozowym) jako oskarżenie i pamięć.

Czesław Miłosz — obojętność i pamięć

• Campo di Fiori — przy murze płonącego getta warszawskiego kręci się karuzela, a tłum bawi się dalej. Miłosz zestawia to z rzymskim placem, gdzie spalono Giordana Bruna: los ofiar jest samotny, świat obojętnie wraca do swoich spraw. Wiersz stawia pytanie o odpowiedzialność świadka i o „samotność ginących".
• Piosenka o końcu świata — apokalipsa nie nadchodzi z gromami; dzieje się niepostrzeżenie, w słoneczny, zwyczajny dzień. Katastrofa może być cicha i codzienna.

Konteksty i zestawienia