Symboliczne znaczenie widm i zjaw

Symboliczne znaczenie widm i zjaw w Weselu Wyspiańskiego

Propozycja odpowiedzi maturalnej

1. Teza

Widma i zjawy w II akcie Wesela Stanisława Wyspiańskiego pełnią funkcję demaskatorską i symboliczną — odsłaniają prawdziwe oblicze postaci, konfrontują je z historią narodową oraz pokazują rozdźwięk między mitem a rzeczywistością. Każda zjawa jest dopasowana do osoby, której się ukazuje, i odzwierciedla jej wewnętrzne problemy, pragnienia lub winy.

2. Galeria widm — kto i dla kogo

• Widmo (zmarły narzeczony Marysi) — pojawia się przy Marysi; uosabia żal za niespełnioną miłością i niemożność ucieczki przed przeszłością.
• Stańczyk — ukazuje się Dziennikarzowi; jest sumieniem narodowym, kpi z biernej, defetystycznej postawy konserwatywnej prasy krakowskiej i pyta o odpowiedzialność za losy ojczyzny.
• Rycerz (Zawisza Czarny) — przybywa do Poety; przypomina tradycję polskiego rycerstwa i zarzuca artystom słabość, dekadencję, oderwanie od czynu.
• Hetman (Ksawery Branicki, targowiczanin) — odwiedza Pana Młodego; jest symbolem zdrady narodowej i kary za zaprzedanie ojczyzny; ujawnia szlachecką winę za upadek państwa.
• Upiór (Jakub Szela) — ukazuje się Dziadowi; przywodzi krwawą pamięć rabacji galicyjskiej 1846 r. i pokazuje, że pojednanie chłopów ze szlachtą jest powierzchowne.
• Wernyhora — pojawia się Gospodarzowi (Włodzimierzowi Tetmajerowi); legendarny ukraiński wieszcz przekazuje rozkaz zwołania chłopów do walki o niepodległość, wręcza złoty róg — symbol mobilizacji.

3. Funkcje symboliczne

Demaskatorska — każda zjawa odsłania ukryte prawdy bohaterów: ich winy, kompleksy, marzenia, słabość. To wewnętrzne lustro.

Historyczna — widma reprezentują kluczowe momenty z dziejów Polski (Stańczyk — kultura złotego wieku, Branicki — Targowica, Szela — rabacja, Wernyhora — mit niepodległościowy). Tworzą narodową panoramę win i nadziei.

Profetyczna i mobilizująca — Wernyhora ze złotym rogiem to wezwanie do czynu narodowego.

Demaskująca słabość zrywu — chochoły, sen, taniec na końcu dramatu pokazują, że Polacy nie potrafią się zorganizować, mimo dotarcia "boskiego głosu".

4. Konteksty

Romantyczny — Wyspiański nawiązuje do tradycji Dziadów Mickiewicza (kontakt żywych z umarłymi, mistyka, wizyjność), ale przekształca ją w narzędzie demaskatorskie.

Historyczny — dramat powstał w 1901 r., w kontekście braku państwowości, niemożności zorganizowania ogólnonarodowego ruchu, sporów między inteligencją a chłopstwem.

Biograficzny — Wyspiański był świadkiem ślubu poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach (20 XI 1900), więc opisuje realne środowisko inteligencko-chłopskie.

5. Wniosek

Widma i zjawy są w Weselu głosem polskiej zbiorowej pamięci — pokazują, że żywi nie potrafią udźwignąć dziedzictwa zmarłych. Każda zjawa to próba postawienia bohaterowi diagnozy moralnej, a brak słuchania ich — to diagnoza całego narodu na progu XX wieku.