polskimatura.pl / Testy / Między epokami / Sprawdzian: od baroku i oświecenia do współczesności
📜 Między epokami
Sprawdzian: od baroku i oświecenia do współczesności
Między barokiem i oświeceniem a współczesnością
Sprawdzian przed maturą - od baroku i oświecenia do współczesności
Sarmatyzm, Wacław Potocki; klasycyzm, Czesław Miłosz Ars poetica?, Zbigniew Herbert Dlaczego klasycy – klucz do A
1) Scharakteryzuj sarmatyzm, wskazując na jego negatywy (0-10 pkt):
a) charakterystyka sarmatyzmu:
· ideologia szlachecka oparta na micie o pochodzeniu szlachty polskiej od Sarmatów, ludu, który miał przybyć w starożytności z obszaru Iranu ku Europie Wschodniej,
· z tej ideologii wynikał system wartości, zgodnie z którym szlachta jest najważniejszą warstwą społeczną, obdarzoną szczególnymi walorami i w związku z tym godna szczególnych przywilejów.
b) wskazanie negatywnych cech sarmatyzmu:
· przekonanie o szczególnej misji narodu polskiego (mesjanizm sarmacki) było zazwyczaj przejawem pychy narodowej, poczucia wyższości,
· mesjanizm sarmacki prowadził do ksenofobii,
· z powyższych przesłanek wynikała również niechęć do innych religii, brak tolerancji i otwartości na świat,
· nadużywanie praw szlacheckich, zwłaszcza „liberum veto”, czego konsekwencją była anarchia, ograniczenie skuteczności władzy monarchy i ostatecznie – upadek Rzeczypospolitej,
· niechęć do reform, zachowawczość, konserwatyzm – skutek: brak rozwoju, a nawet kulturowe uwstecznienie,
· przesada w wyrażaniu uczuć i emocji (np. obrządek pogrzebowy zamieniał się w hulankę),
· wymieniona wyżej przesada oraz przepych w stroju było w Europie przedmiotem kpin,
· próżność,
· słaby rozwój sztuki (rozwija się głównie sztuka użytkowa, popularny jest np. tzw. portret trumienny),
2) Omów funkcje pięciu środków artystycznych zastosowanych przez W. Potockiego w Wojnie chocimskiej (0-5 pkt):
a) uosobienie: Ojczyzna przedstawiona jako matka, która z daleka pokazuje na domy i kryje się w ramiona dzielnych obrońców – celem tej personifikacji jest wzbudzenie uczuć patriotycznych i woli walki w obronie kraju,
b) epitety: unaocznienie tego, co dzieje się na placu bitwy: „ciepłe (wątroby)” – wskazanie elementów fizjologicznych, brutalności walki;
c) apostrofa z powtarzającym się zaimkiem „Wy” („Was”, „Wam”) – ma na celu pobudzenia ducha walki i ambicję wśród walczącej szlachty,
d) wyliczenie: „w łeb, w pierś, w brzuch” – przedstawienie różnych aspektów walki, przede wszystkim zobrazowanie problemu śmierci i zadawania ran,
e) powtórzenie: „pełno ran, pełno śmierci” – podkreślenie efektów walki i rozmiaru zniszczeń,
f) onomatopeja: unaocznia to, co dzieje się w czasie walki, pobudza wyobraźnię i zmysły wewnętrzne,
g) zastosowanie form czasu przeszłego – relacjonowanie toku wydarzeń,
h) zastosowanie czasu teraźniejszego („Chodkiewicz […] swoich napomina, nieprzyjaciół bije, / gdzie się tylko obróci, lecą głowy z szyje”) - unaocznienie toku walki, odbiorca ma wrażenie, że jest bezpośrednim obserwatorem wydarzeń; dramatyzacja toku wydarzeń,
i) wprowadzenie leksyki opisującej aspekt fizjologiczny walki, jej makabryczność – jest połączone z operowaniem formami czasu teraźniejszego („wiązną konie w mięsie”, „krew się zsiadła na ziemi galaretą trzęsie”, „ludzie się niedobici w swoich kiszkach plącą”, „drudzy chlipią z paszczeki posokę gorącą”).
3) Zinterpretuj wiersz Cz. Miłosza Ars poetica? wg podanego niżej schematu (uczeń powinien znać tekst, może korzystać tylko z fr. podanego niżej) (0-12 pkt):
W samej istocie poezji jest coś nieprzystojnego:
powstaje z nas rzecz, o której nie wiedzieliśmy, że w nas jest,/
więc mrugamy oczami, jakby wyskoczył z nas tygrys
i stał w świetle, ogonem bijąc się po bokach.
[…]
Jaki rozumny człowiek zechce być państwem demonów,
które rządzą się w nim jak u siebie, przemawiają mnóstwem języków,
a jakby nie dosyć im było skraść jego usta i rękę
próbują dla swojej wygody zmieniać jego los?
[…]
Ten pożytek z poezji, że nam przypomina
jak trudno jest pozostać tą samą osobą,
bo dom nasz jest otwarty, we drzwiach nie ma klucza
a niewidzialni goście wchodzą i wychodzą.
a) ujmij syntetycznie jego podstawowy sens (0-3 pkt):
· poeta zastanawia się nad istotą poezji,
· pyta o źródła poezji, mechanizmy jej powstawania,
· pyta też o cel, jakiemu ma poezja służyć,
· podmiot liryczny szuka odpowiedniej formy, która łączy w sobie pewne cechy poezji i prozy, jest formą pośrednią,
· tekst zawiera topos „ars poetica” (co zostało już wskazane w tytule, opatrzonym wymownym znakiem zapytania, sugerującym pewne wątpliwości poety, wszak słowo „poetica” wskazuje na poezję, tymczasem w tekście jest mowa o formie pośredniej między poezją a prozą),
· język literacki powinien być przede wszystkim komunikatywny,
· dzieło powstaje pod wpływem sił wewnętrznych („dajmoniona”),
· nie wiadomo jednak, czy owe siły wewnętrzne są dobre czy złe.
b) wyjaśnij tytuł (0-2 pkt):
· tytuł Ars poetica znaczy „sztuka poetycka”,
· tytuł wskazuje na podjęcie kwestii autotematycznych, czyli refleksji o tworzywie literackim,
· opatrzenie tytułu znakiem zapytania sugeruje wątpliwości poety, ponieważ słowo „poetica” wskazuje na poezję, tymczasem w tekście jest mowa o formie pośredniej między poezją a prozą.
c) napisz, czego dotyczy konfrontacja w utworze teraźniejszości i przeszłości (0-2 pkt):
· podmiot liryczny stwierdza, że w przeszłości czytano głównie mądre książki,
· mądrość tych ksiąg polegała na tym, że pomagały one znosić cierpienie, łagodziły ból i nieszczęście, pełniły więc funkcje psychoterapeutyczne,
· współcześnie dominuje literatura pokazująca skomplikowane wnętrze człowieka; ma się wrażenie, jakby się czytało teksty pochodzące z kliniki psychiatrycznej.
d) wyjaśnij, w jakiej mierze podmiot liryczny dostrzega w literaturze elementy klasycyzmu, w jakiej zaś uświadamia jego brak (0-2 pkt):
· elementy dostrzegane przed podmiot liryczny w literaturze:
ü literatura powinna dążyć do pewnego uporządkowania, komunikatywności,
ü powinna podejmować tematy ważkie, odrzucać zaś błahe,
· uświadomienie braku elementów klasycyzmu w literaturze:
ü dominacja w literaturze współczesnej chaosu,
e) Omów funkcje środków artystycznych odnośnie wymowy utworu (0-2 pkt),
· metafora:
ü dzieło sztuki – tygrys, który z nas wyskakuje nagle i niespodziewanie – dzieło jest w jakiejś mierze równie zaskakujące, co groźne, nieobliczalne,
ü człowiek państwem demonów – w poecie drzemią niejasne siły, nie wiadomo, czy są one dobre, czy też złe,
f) przedstaw inne refleksje i spostrzeżenia wywołane lekturą tekstu (0-1 pkt).
· tekst każe zastanowić się nad mechanizmami tworzenia poezji,
· zmusza do porównania funkcji literatury poprzednich epok i literatury współczesnej.
Odpowiedzi - 27 pkt, język – 10 pkt, zapis – 3 pkt = 40 pkt
Na korepetycjach online omówimy treść, problematykę i konteksty — tak, żebyś rozwiązał każdy test i napisał wypracowanie na maturze. Indywidualnie, w Twoim tempie.