Kontekst
Bronowice 1900 — wesele, które stało się dramatem
20 listopada 1900 roku poeta Lucjan Rydel żeni się z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach pod Krakowem. Wyspiański jest gościem. Wesele to wierna transpozycja tego prawdziwego wydarzenia — z prawdziwymi postaciami pod fikcyjnymi imionami.
Bronowice pod Krakowem
listopad 1900
Miejsce akcji
Chata Włodzimierza Tetmajera, gdzie odbyło się prawdziwe wesele Rydla z chłopką Mikołajczykówną.
Chłopomania — moda epoki
1890 – 1905
Tło społeczne
Modne mariaże inteligencji z chłopstwem — utopijne marzenie o zjednoczeniu narodu, które Wyspiański obnaża.
Wyspiański napisał dramat w kilka tygodni po weselu. Premiera w marcu 1901 — odbiór szokujący. Niektórzy goście wesela się obrazili. Ale wszyscy zrozumieli: to nie jest sztuka o weselu, lecz o Polsce.
Postacie symboliczne
Dwa światy spotykają się — i mijają
Inteligencja
Pan Młody, Dziennikarz, Poeta
„Niech na całym świecie wojna, byle polska wieś zaciszna"
Krakowska inteligencja — wykształcona, ale bezsilna i estetyzująca.
Pan Młody (Rydel) marzy o sielance — nie widzi, że chłopstwo to żywioł.
Dziennikarz cyniczny, Poeta — w kryzysie twórczym. Inteligencja, która nie umie działać.
Zjawy, które ich nawiedzają, ujawniają ich osobiste demony — winę, słabość, niespełnienie.
„Polska to jest wielka rzecz, a tu szlachta — pawi pióropusze."
Chłopstwo
Czepiec, Jasiek, Gospodarz
„Chłop potęgą jest i basta"
Chłopi — żywioł, siła, gotowość do walki. Mają „chłopskie ręce" i „sercem czują".
Ale prowadzi ich Jasiek — głupiec, który gubi złoty róg dla pawich piór. Symbol klęski.
Stachu — niechęć Czepca do inteligencji: „Pon to pon, a chłop to chłop". Klasy się nie zlewają.
Mit chłopskiej siły okazuje się fałszywy — bez inteligencji chłopi nie wiedzą, dokąd iść.
„A jak będzie, jak chłopem porzucon? Sam ci pójdę i sam się obronię."
Czepiec i Dziennikarz — dwie postaci, które prowadzą najsłynniejszy dialog dramatu. Czepiec: „A cóż tam, panie, w polityce?" Dziennikarz: „Niech na całym świecie wojna, byle polska wieś zaciszna…". Tu Wyspiański obnaża obojętność inteligencji.
Symbole
Chochoł, złoty róg, taniec
Chochoł
Symbol marazmu, uśpienia narodu. Krzak róży owinięty słomą — pod spodem życie, ale na zewnątrz martwota. Polacy uśpieni.
Złoty róg
Symbol wezwania do powstania, czynu. Wernyhora daje go Gospodarzowi. Jasiek gubi po drodze — Polska traci szansę.
Taniec chocholi
Finałowa scena. Goście tańczą w transie, posłuszni rytmowi chochoła. Symbol narodu uwięzionego we śnie, niezdolnego do działania.
Pióropusz pawi
Przedmiot, dla którego Jasiek schyla się i gubi róg. Symbol drobiazgów, fanaberii, próżności — odwracających od spraw narodowych.
Zjawy
Wernyhora, Stańczyk, Rycerz, Hetman, Upiór — każda zjawa konfrontuje postać z jej kompleksami narodowymi i osobistymi.
Chata bronowicka
Mikrokosmos Polski. W jednej izbie dwa światy, które mówią różnymi językami i nie potrafią się dogadać.
Cytat kluczowy
Słowa, które zostały w polszczyźnie
"
Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapkę wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur…
— Chochoł do Jaśka, finał dramatu
To najsłynniejszy cytat polskiego dramatu narodowego. Mówiony do każdego z nas: mieliśmy szansę (złoty róg), zmarnowaliśmy ją dla błyskotek (czapka z piór), zostało nam tylko upokorzenie (sznur — symbol śmierci, niewolnictwa).
Matura
Tematy prac pisemnych
Temat 1 — symbol
„Funkcja symbolu w utworze literackim. Omów problem na podstawie Wesela Wyspiańskiego i wybranych innych tekstów."
Konteksty: Mickiewicz Dziady, Bułhakow Mistrz i Małgorzata, Norwid
Temat 2 — mity narodowe
„Polskie mity narodowe — afirmacja czy demaskacja? Omów problem na wybranych tekstach z różnych epok."
Konteksty: Sienkiewicz, Mickiewicz, Żeromski Przedwiośnie
Temat 3 — inteligencja
„Rola inteligencji w społeczeństwie. Omów problem na podstawie utworów literackich różnych epok."
Konteksty: Prus Lalka, Żeromski, Conrad
Temat 4 — bilans narodowy
„Diagnoza Polski w literaturze przełomu XIX i XX wieku. Omów na wybranych przykładach."
Konteksty: Reymont Chłopi, Żeromski, Norwid