Osobowość i jej wpływ na losy człowieka

Wypracowanie o wpływie cech osobowości na losy człowieka (Makbet Szekspira)

Wpływ cech osobowości na losy człowieka
W pracy odwołaj się do:
• Makbeta Szekspira
• innego utworu literackiego z listy – może to być również utwór poetycki
• wybranych kontekstów.

Na los człowieka wpływają różne czynniki: zewnętrzne (wydarzenia społeczne i polityczne) oraz wewnętrzne (charakter, system wartości i osobowość).
W wyobraźni starożytnych Greków największy wpływ na ludzki los miało Fatum, czyli Przeznaczenie. Owa tajemnicza siła była poza zasięgiem wpływu najwyższych bóstw z samym Zeusem na czele. I nie było sposobu, aby przed nią umknąć. Najdobitniej problem ten został pokazany w tragedii Sofoklesa Król Edyp - wszak bohater poczynił wiele starań, by uniknąć zapowiedzi wyroczni delfickiej, że zabije ojca i połączy się w zakazanym związku z matką. Im bardziej Edyp uciekał od zapowiedzianych dalszych wydarzeń, tym bardziej zbliżał się do spełnienia fatalnej zapowiedzi.
Początkowo nic nie wskazywało, że główny bohater tragedii Szekspira ulegnie tak głębokiej przemianie wewnętrznej, by z wzorowego rycerza, wiernego wasala Duncana przedzierzgnąć się w zwyrodnialca i szaleńca, który po zabiciu wspaniałego króla, dopuszcza się mordu na swoim przyjacielu, a potem usuwa z drogi wszelkie inne przeszkody lub też po prostu mści się na przeciwnikach zabijając członków rodziny (jak w przypadku Makdufa).
Z moralnego punktu widzenia dałoby się jakoś usprawiedliwić dążenia do wyeliminowania władcy w przypadku, gdyby okazał się człowiekiem złym, zdeprawowanym, niesprawiedliwym i niebezpiecznym dla swoich poddanych. Ale Duncan taki nie był.
Cóż więc wpłynęło na zmiany w systemie wartości Makbeta? Osobowość i cechy charakteru? Podszepty czarownic? Namowy żony?
Szekspir nie daje jednoznacznej odpowiedzi, gdyż zdaje sobie sprawę, jak skomplikowaną istotą jest człowiek. Czytając tragedię Makbet, odnosimy wrażenie, że Szekspir pokazuje, iż osobowość człowieka nie jest trwała i statyczna, ponieważ kształtuje ją nieustannie cały kompleks czynników. A więc fatalna zmiana postawy bohatera wyniknęła z pewnością z ukazania mu przez czarownice kuszącej wizji bycia władcą. Pamiętamy jednak, że po dokonanej w rozmowie z żoną analizie zysków i strat z zabójstwa Duncana, Makbet był gotów zejść z drogi zbrodni. Czyli pojawia się w tym momencie czynnik zewnętrzny - ostra riposta Lady Makbet, jej wzburzenie i nazwanie męża tchórzem. A jakby tego było mało, za moment okaże się, że czarownice to coś więcej niż zwidy, gdyż pojawiły się zapowiedziane przez nie fakty: Duncan przyznał Makbetowi tytuł tana Cawdoru.
W przypadku Balladyny - tytułowej bohaterki dramatu Juliusza Słowackiego - sytuacja wyglądała inaczej, gdyż decyzję o zabiciu siostry podjęła sama. Nikt niczego jej nie sugerował, nie naciskał. Kierowała nią analogiczna jak w przypadku Makbeta żądza awansu, bycia u szczytów władzy. A te pragnienia są elementem osobowości człowieka, splotu kilku cech charakteru, które przekształcają się w ślepą siłę, pewnego rodzaju amok pragnienia, które wydaje się prowadzić do jakiegoś poczucia pełni i szczęścia, a które w efekcie doprowadza człowieka do totalnego upadku i katastrofy moralnej i życiowej.

✨ Pełne opracowanie

Merytoryczne uzupełnienie tematu

Osobowość i jej wpływ na losy człowieka — propozycja wypracowania

Temat: Wpływ cech osobowości na losy człowieka. W pracy odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej — utworu epickiego albo dramatycznego, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów.

1. Wstęp i teza

Pytanie o to, czy człowiekiem rządzi przeznaczenie, czy charakter, jest jednym z najstarszych pytań literatury. Heraklit twierdził: "Charakter człowieka jest jego losem" (éthos anthrópo daímon). Literatura nieustannie potwierdza tę myśl — losy bohaterów zwykle wynikają nie z przypadku, lecz z ich cech osobowości. Teza: Osobowość — temperament, wartości, sposób reagowania — w ogromnym stopniu wyznacza ścieżkę życiową bohatera literackiego, a literatura pokazuje to na sposób tragiczny lub konstruktywny.

2. Argument I — Pan Tadeusz Adama Mickiewicza

Jacek Soplica jest postacią, której losy w pełni zależą od jego charakteru. W młodości — porywczy, dumny, zazdrosny. Ta porywczość prowadzi do tragedii: zabicia Stolnika Horeszki, etykiety zdrajcy, wygnania. Jednak ten sam charakter, gdy zostaje przemieniony przez pokutę i głęboką refleksję, prowadzi go do nowej formy heroizmu — pracy konspiracyjnej w stroju mnicha Robaka. Soplica jest dowodem, że osobowość nie jest niezmienna; może być pracą nad sobą przekształcona.

Wniosek z argumentu: Cechy osobowości to nie wyrok — można je rozwijać i przekształcać.

3. Argument II — Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego

Rodion Raskolnikow jest bohaterem skrajnie introwertycznym, refleksyjnym, dumnym i egotycznym. Jego osobowość — skłonność do izolacji, podszyta megalomanią — pozwala mu uwierzyć w teorię "ludzi nadzwyczajnych". To jego cechy, nie zaś okoliczności, popychają go do zbrodni na lichwiarce. Ale również jego cechy — wrażliwość, sumienie, zdolność do miłości (do Soni) — prowadzą go do skruchy i odrodzenia duchowego.

Wniosek z argumentu: Te same cechy osobowości mogą wieść człowieka do upadku i do odrodzenia — zależnie od tego, jak zostaną ukierunkowane.

4. Argument III — konteksty

Kontekst psychologiczny — Carl Gustav Jung mówił o "indywiduacji" jako procesie integracji świadomych i nieświadomych warstw osobowości. Literatura pokazuje ten proces na przykładach konkretnych biografii.

Kontekst filozoficzny — Arystoteles uznawał charakter (éthos) za podstawę szczęścia (eudaimonia). Ten, kto kształtuje cnoty, kształtuje swój los.

Kontekst biblijny — przypowieść o synu marnotrawnym pokazuje, że pewne cechy osobowości (lekkomyślność, ambicja) prowadzą do upadku, a inne (skrucha, pokora) — do powrotu.

5. Zakończenie

Literatura nie traktuje osobowości jako wyroku ani jako fatum. Pokazuje, że cechy charakteru — temperament, wartości, sposób działania — wyznaczają trajektorię życia, ale człowiek zachowuje wolność wewnętrznej przemiany. Jacek Soplica i Raskolnikow są przykładami bohaterów, którzy potrafili dokonać moralnego przewrotu — i to właśnie ten przewrót, a nie pierwotny charakter, definiuje ich ostateczne losy.

6. Propozycje innych odwołań literackich

Antygona Sofoklesa — nieugiętość bohaterki prowadzi do śmierci, ale też do moralnego triumfu.
Lalka Prusa — Wokulski jest niewolnikiem swojej namiętności i temperamentu.
Mistrz i Małgorzata Bułhakowa — Małgorzata działa pod wpływem miłości, Mistrz — pod wpływem słabości.
Cyrano de Bergerac Rostanda — bohater jest więźniem swoich kompleksów.

←Powrót na stronę JAK PISAĆ WYPRACOWANIE

Jak cechy osobowości mogą wpłynąć na losy człowieka?