Model odpowiedzi — sprawdzian z Mistrza i Małgorzaty
Model wskazuje zakres treści wymaganych do przyznania punktu, a nie jedyne dopuszczalne sformułowanie. Odpowiedź równoważna merytorycznie jest równie dobra. Przy zadaniach analitycznych punktuje się osobno trafność ustalenia i osobno uzasadnienie.
Część Apoziom podstawowy12 pkt
Zadanie 1. (5 pkt — po 1 pkt za postać z poprawną cechą)
- Korowiow (Fagot) — w kraciastej marynarce, w pękniętym pince-nez; mistrz kpiny i mistyfikacji, „tłumacz" Wolanda.
- Behemot — ogromny czarny kot chodzący na dwóch łapach, mówiący, obżartuch i błazen.
- Azazello — rudy, z wystającym kłem i bielmem na oku; wykonawca zadań siłowych, to on podaje truciznę.
- Hella — naga rudowłosa wiedźma z blizną na szyi, służąca.
- Abadonna — chudy, w ciemnych okularach, demon śmierci i wojny; kto zobaczy jego oczy, umiera.
Uwaga: uznajemy również Wolanda jako zwierzchnika świty, ale nie liczy się do wymaganych pięciu.Zadanie 2. (2 pkt)
- 1 pkt — Berlioz ginie na Patriarszych Prudach pod kołami tramwaju; zostaje mu odcięta głowa, bo poślizgnął się na rozlanym oleju.
- 1 pkt — przepowiednia Wolanda o Annuszce, która „już rozlała olej"; wcześniej zapowiada, że Berliozowi „odetną głowę".
- Za wyjaśnienie (bez punktu, ale wymagane do pełnej odpowiedzi): Berlioz ginie pierwszy, bo jest najbardziej zadufanym w sobie racjonalistą — prezesem MASSOLIT-u, który przekonuje Iwana, że Jezus nigdy nie istniał. Śmierć dosięga go dokładnie w chwili, gdy najgłośniej twierdzi, że człowiek sam kieruje swoim losem.
Zadanie 3. (2 pkt)
- 1 pkt — punkt wyjścia: Iwan Bezdomny to poeta, autor antyreligijnego poematu zamówionego przez MASSOLIT, człowiek pewny siebie i powierzchowny.
- 1 pkt — punkt dojścia: po pobycie w klinice doktora Strawińskiego i spotkaniu z Mistrzem porzuca pisanie wierszy i zostaje pracownikiem naukowym — historykiem. Co roku, w noc pełni wiosennego księżyca, wraca do niego sen o Piłacie.
- Sens przemiany: to jedyny bohater, który przechodzi realną wewnętrzną przemianę — od ideologicznego rzemieślnika słowa do człowieka, który zrozumiał, że pisał o rzeczach, o których nie miał pojęcia.
Zadanie 4. (2 pkt)
- 1 pkt — wuj Berlioza, Maksymilian Popławski, przyjeżdża z Kijowa po śmierci siostrzeńca, żeby zająć jego mieszkanie na Sadowej. Nie przyjeżdża z żalu, lecz po lokum.
- 1 pkt — zostaje z mieszkania wyrzucony przez świtę Wolanda i odsyłany do Kijowa.
- Wymowa sceny: „kwestia mieszkaniowa" zepsuła moskwiczan — pogrzeb bliskiego jest tylko okazją do zdobycia metrów kwadratowych.
Zadanie 5. (1 pkt)
- Hella miała szpecącą bliznę na szyi (oraz chodziła nago, co również uznajemy).
Część Bpoziom rozszerzony20 pkt
Zadanie 6. (4 pkt — po 2 pkt za przykład: 1 pkt za wskazanie, 1 pkt za wyjaśnienie)
Przykłady możliwych zestawień:
- Piłat — Berlioz. Obaj są ludźmi władzy, którzy dla świętego spokoju wolą się nie narazić. Piłat zatwierdza wyrok, choć wie, że Jeszua jest niewinny; Berlioz pilnuje ideologicznej poprawności literatury.
- Jeszua — Mistrz. Obaj głoszą prawdę, która nikomu nie jest na rękę, obaj zostają zniszczeni przez system, obaj mają jednego wiernego ucznia lub towarzysza (Lewi Mateusz — Iwan Bezdomny).
- Judasz — Aloizy Mogarycz. Obaj donoszą na bliskiego człowieka i obaj robią to dla korzyści materialnej.
- Ostatnia kompozycyjna klamra: rozdziały jerozolimskie są kolejno snem Iwana, opowieścią Wolanda i powieścią Mistrza — plan dawny wchodzi w moskiewski trzema różnymi drogami.
Zadanie 7. (4 pkt)
- 2 pkt — Piłat skazany jest na blisko dwa tysiące lat siedzenia na kamienistym płaskowyżu w towarzystwie psa Bangi, w bezsenności, z powracającą myślą, że nie dokończył rozmowy z Jeszuą.
- 1 pkt — kara jest dopasowana do winy: człowiek, który nie miał odwagi na jedną rozmowę i jedną decyzję, dostaje nieskończenie wiele czasu na jej rozpamiętywanie. Nie cierpi fizycznie — cierpi świadomością.
- 1 pkt — odniesienie do tchórzostwa jako najcięższej z ludzkich wad: Piłat nie jest okrutnikiem, jest tchórzem. Bułhakow uznaje strach przed konsekwencjami za groźniejszy niż zła wola, bo to on pozwala działać systemom przemocy.
Pełna odpowiedź powinna wspomnieć, że karę przerywa dopiero Mistrz, który słowem uwalnia swojego bohatera — twórca ma władzę nad losem postaci.Zadanie 8. (4 pkt)
- 1 pkt — Frieda to kobieta, która udusiła własne dziecko chustką; na balu co noc podaje się jej tę samą chustkę.
- 1 pkt — Małgorzata obiecała jej pomoc, a jako królowa balu uznaje, że nie może obietnicy złamać; prosi więc o uwolnienie Friedy od chustki.
- 1 pkt — o Małgorzacie: honor i litość okazują się u niej silniejsze niż własny interes — rezygnuje z jedynej szansy odzyskania ukochanego.
- 1 pkt — o świecie Wolanda: obowiązuje w nim ścisła zasada — nagrodę dostaje ten, kto o nią nie zabiega. Woland spełnia potem także drugie życzenie, właśnie dlatego, że Małgorzata nie próbowała się targować. To świat rządzony surowym, ale konsekwentnym prawem, nie kaprysem.
Zadanie 9. (4 pkt)
- 1 pkt — dosłownie: Mistrz spalił rękopis powieści o Piłacie, a Woland zwraca mu go nietkniętego.
- 1 pkt — w świecie przedstawionym: dzieło raz stworzone istnieje niezależnie od materialnego nośnika i od woli autora.
- 2 pkt — kontekst historyczny: w ZSRR lat trzydziestych pisarze niszczyli własne teksty ze strachu przed rewizją, a cenzura wycofywała książki z obiegu. Sam Bułhakow spalił pierwszą wersję powieści w 1930 roku i pisał ją potem przez lata bez nadziei na druk — Mistrz i Małgorzata ukazał się drukiem ponad ćwierć wieku po jego śmierci. Zdanie Wolanda jest więc deklaracją wiary w to, że sztuka przetrwa system, który ją tępi.
Zadanie 10. (4 pkt)
- 1 pkt — światłość to najwyższa nagroda, przynależna Jeszui i tym, którzy szli drogą pełnej ofiary; oznacza pełnię i obecność w porządku dobra.
- 1 pkt — pokój to wieczny odpoczynek: dom, ogród, cisza, muzyka, możliwość pisania bez lęku. Nagroda mniejsza, ale dokładnie taka, jakiej Mistrz pragnął.
- 2 pkt — uzasadnienie: Mistrz się załamał — spalił powieść, wyrzekł się jej, wybrał klinikę zamiast walki. Nie jest bohaterem tragicznym w pełnym sensie, jest człowiekiem zmęczonym. Małgorzata z kolei zawarła pakt z siłą nieczystą. Oboje zasługują na ocalenie, ale nie na świętość — Bułhakow nie robi z nich męczenników i to jest jeden z uczciwszych gestów tej powieści.
Część Cpoziom rozszerzony — zadanie problemowe18 pkt
Zadanie 11. (4 pkt — po 2 pkt za przykład)
- Ukaranie łajdaków. Świta Wolanda uderza wyłącznie w donosicieli, łapowników i oszustów: Nikanor Bosy bierze łapówkę, Mogarycz donosi dla mieszkania, Lichodiejew jest pijakiem i nierobem. Ludzie uczciwi nie mają od Wolanda nic złego.
- Ocalenie Mistrza i powieści. To szatan zwraca spalony rękopis, wyciąga Mistrza z kliniki i daje obojgu bohaterom spokój — dobra, których nie potrafiła zapewnić żadna instytucja państwa.
- Uwolnienie Piłata. Woland doprowadza do zakończenia dwutysiącletniej kary.
- Wniosek: zło u Bułhakowa jest potrzebne jako druga strona porządku świata — bez cienia nie byłoby światła, o czym Woland mówi wprost w rozmowie z Lewim Mateuszem.
Zadanie 12. (4 pkt — 3 pkt za trzy zjawiska z konkretem, 1 pkt za trafne uogólnienie)
- Chciwość. Publiczność rzuca się na spadające z sufitu pieniądze; po seansie okazują się bezwartościowymi papierkami.
- Próżność i konsumpcyjny głód. Panie wymieniają swoje ubrania na paryskie stroje w darmowym salonie mód, a potem wybiegają na ulicę w bieliźnie, gdy czar pryska.
- Donosicielstwo i kult „demaskowania". Konferansjer Bengalski domaga się natychmiastowego zdemaskowania sztuczek; publiczność krzyczy, żeby oderwać mu głowę — i po chwili sama, przestraszona, żąda jej przyprawienia z powrotem.
- Uogólnienie: Bułhakow nie tworzy karykatury systemu politycznego, lecz pokazuje, że system trzyma się dzięki najzwyklejszym ludzkim słabościom. Woland stwierdza, że moskwiczanie są tacy jak dawniej, tyle że „kwestia mieszkaniowa ich zepsuła".
Zadanie 13. (10 pkt)
Podział punktów:
- 2 pkt — wyraźnie sformułowane stanowisko wobec tezy (przyjęcie, odrzucenie lub stanowisko częściowe — każde dopuszczalne, jeśli konsekwentnie bronione).
- 4 pkt — trzy argumenty odwołujące się do konkretów z powieści (po 1 pkt), plus 1 pkt za argument osłabiający tezę, świadczący o samodzielnym myśleniu.
- 2 pkt — trafne odwołanie do innego utworu (np. Faust Goethego, Dziady cz. III, Doktor Faustus Manna, Księga Hioba, Kordian).
- 1 pkt — kompozycja i spójność wywodu.
- 1 pkt — poprawność językowa i wymagana długość (min. 200 wyrazów).
Argumenty za tezą: Woland karze wyłącznie winnych; ratuje niewinnych; przywraca rękopis; uwalnia Piłata; nie kłamie, w przeciwieństwie do przedstawicieli władzy.
Argumenty przeciw: bez skrupułów podaje truciznę; jego świta doprowadza ludzi do obłędu i śmierci (Bengalski, Bosy, barman Sokow); sprawiedliwość Wolanda jest sprawiedliwością bez litości, wymierzaną bez sądu i bez prawa do obrony; działa dla własnej rozrywki, a dobro bywa skutkiem ubocznym, nie celem.
Najwyżej punktujemy prace, które dostrzegają, że oba te ciągi są prawdziwe naraz — bo tak właśnie zbudowana jest ta postać.Co dalej
←Powrót na stronę MICHAIŁ BUŁHAKOW