Wymagania na egzamin poprawkowy z języka polskiego po klasie pierwszej

Ten materiał pomoże Ci przygotować się do egzaminu poprawkowego z języka polskiego po klasie pierwszej. Obejmuje trzy epoki — antyk, średniowiecze i renesans — oraz podstawy nauki o języku. Znajdziesz tu jasne wymagania, tabelę powtórkową, przykładowy test z odpowiedziami i porady, jak się uczyć.

Wymagania — co musisz opanować

✅ Uczeń musi znać

Konkretne teksty, autorów i pojęcia:

• Antyk: wybrane fragmenty Biblii (Księga Rodzaju, Hioba, przypowieści), najważniejsze mity (Prometeusz, Orfeusz, Demeter), Homera („Iliada", „Odyseja"), „Antygonę" Sofoklesa, podstawy poezji Horacego.
• Średniowiecze: „Bogurodzicę", „Lament świętokrzyski", „Rozmowę Mistrza Polikarpa ze Śmiercią", „Pieśń o Rolandzie", legendę o św. Aleksym, „Boską komedię" Dantego (ogólnie).
• Renesans: twórczość Jana Kochanowskiego (fraszki, pieśni, treny), „Żywot człowieka poczciwego" Reja, „O poprawie Rzeczypospolitej" Modrzewskiego.
• Nauka o języku: akt komunikacji, funkcje języka, odmiany języka, frazeologizmy biblijne i mitologiczne.

💡 Uczeń musi rozumieć

• czym jest teocentryzm średniowiecza i antropocentryzm renesansu (oraz różnicę między nimi),
• na czym polega tragizm bohatera antycznego (Antygona) i czym jest katharsis,
• jakie wzorce osobowe proponowały epoki (rycerz, asceta, władca, człowiek poczciwy),
• jak motywy wędrują przez epoki (np. motyw śmierci, cierpienia, ojczyzny).

🛠️ Uczeń musi umieć

• zinterpretować krótki fragment tekstu lub opis dzieła sztuki,
• rozpoznać motyw, epokę i gatunek na podstawie cech tekstu,
• wyjaśnić własnymi słowami pojęcie (np. alegoria, fraszka, vanitas),
• porównać dwóch bohaterów lub dwie postawy,
• napisać krótką, uporządkowaną wypowiedź z odwołaniem do tekstów.

Najważniejsze pojęcia do powtórzenia

• Antyk: mit, tragedia, katharsis, fatum, hybris, tragizm, ironia tragiczna, sacrum i profanum, vanitas, frazeologizm.
• Średniowiecze: teocentryzm, uniwersalizm, alegoria, parenetyka (wzór osobowy), danse macabre, plankt, etos rycerski, archaizm.
• Renesans: humanizm, antropocentryzm, klasycyzm, horacjanizm, fraszka, pieśń, tren, utopia.
• Nauka o języku: znak, akt komunikacji, funkcje języka, odmiany języka (oficjalna/nieoficjalna), styl.

Lista minimum do zaliczenia

Bez tego nie da się zaliczyć egzaminu — opanuj to najpierw:

• czym różni się antyk, średniowiecze i renesans (główna idea każdej epoki),
• kim była Antygona i na czym polegał jej konflikt tragiczny,
• co to „Bogurodzica" i dlaczego jest ważna,
• kim był Jan Kochanowski i co napisał (fraszki, treny, pieśni),
• czym jest mit i podaj jeden przykład,
• co znaczą pojęcia: humanizm, teocentryzm, katharsis, fraszka.

Lista rozszerzona (na wyższą ocenę)

• frazeologizmy biblijne i mitologiczne (np. „syzyfowa praca", „pięta achillesowa", „nikt nie jest prorokiem we własnym kraju"),
• wzorce osobowe średniowiecza (rycerz, asceta, władca) i ich znaczenie,
• filozofia antyku (stoicyzm, epikureizm) i jej echa u Kochanowskiego,
• „Boska komedia" Dantego jako synteza średniowiecza,
• renesansowa myśl o państwie (Modrzewski, utopia).

Tabela powtórkowa

Przykładowy test poprawkowy (45 minut, 30 punktów)

Część I — wiedza podstawowa (10 pkt)

Za każde zadanie 1 punkt.

1. Wyjaśnij krótko, czym jest mit. Podaj tytuł jednego mitu greckiego.
2. Kto jest autorem „Antygony"? W jakiej epoce powstała?
3. Co oznacza pojęcie katharsis?
4. Podaj jeden frazeologizm biblijny i wyjaśnij jego znaczenie.
5. Jaka idea jest najważniejsza dla średniowiecza: a) antropocentryzm, b) teocentryzm, c) humanizm?
6. Czym jest „Bogurodzica" i dlaczego jest ważnym zabytkiem?
7. Wymień jeden średniowieczny wzorzec osobowy (np. rycerz, asceta, władca) i podaj tekst, w którym się pojawia.
8. Kto jest najważniejszym poetą polskiego renesansu? Podaj jeden gatunek, który uprawiał.
9. Wyjaśnij pojęcie humanizm.
10. Wskaż funkcję języka w zdaniu: „Zamknij okno." (informatywna / impresywna / ekspresywna)

Część II — rozumienie tekstu (10 pkt)

Jan Kochanowski, fraszka „Na dom w Czarnolesie"

„Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje;
Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje!
Inszy niechaj pałace marmorowe mają
I szczerym złotogłowem ściany obijają,
Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gnieździe ojczystym,
A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym (…)"

1. O jaki dom prosi podmiot mówiący? Jak go nazywa? (2 pkt)
2. Czego podmiot nie pragnie? Zacytuj fragment. (2 pkt)
3. O jakie wartości prosi Boga? Wymień dwie. (2 pkt)
4. Jaka postawa filozoficzna przebija z tej fraszki — pogoń za bogactwem czy umiar i spokój? Uzasadnij. (2 pkt)
5. Wskaż cechę renesansową w tym tekście. (2 pkt)

Część III — krótka wypowiedź pisemna (10 pkt)

Temat: Jak literatura różnych epok pokazuje, co jest dla człowieka najważniejsze w życiu? Napisz wypowiedź (120–180 słów), odwołując się do co najmniej dwóch tekstów z różnych epok (np. ze średniowiecza i renesansu).

Kartoteka testu

Odpowiedzi i kryteria oceniania

Część I — model odpowiedzi (po 1 pkt)

1. Mit — opowieść o bogach, herosach lub powstaniu świata, tłumacząca świat i ludzkie losy. Przykład: mit o Prometeuszu.
2. Sofokles; epoka — antyk (starożytna Grecja).
3. Katharsis — oczyszczenie, przeżycie wewnętrzne widza tragedii przez litość i trwogę.
4. Np. „syzyfowa praca" — praca daremna, bezowocna. (Akceptuj każdy poprawny frazeologizm z wyjaśnieniem.)
5. b) teocentryzm.
6. „Bogurodzica" — najstarsza polska pieśń religijna; zabytek języka i kultury, modlitwa do Maryi.
7. Np. rycerz — „Pieśń o Rolandzie"; asceta — legenda o św. Aleksym; władca — „Kronika" Galla. (Wystarczy jeden poprawny.)
8. Jan Kochanowski; gatunek: fraszka / pieśń / tren.
9. Humanizm — prąd stawiający w centrum człowieka, jego rozum, godność i potrzeby; „Człowiekiem jestem…".
10. Funkcja impresywna (nakłaniająca).

Część II — model odpowiedzi

1. O dom rodzinny w Czarnolesie; nazywa go „gniazdem ojczystym". (2 pkt)
2. Nie pragnie bogactwa — pałaców, złota: „Inszy niechaj pałace marmorowe mają". (2 pkt)
3. O zdrowie i czyste sumienie. (2 pkt)
4. Umiar i spokój — podmiot odrzuca bogactwo, ceni skromne, godne życie (postawa horacjańska, „złoty środek"). (2 pkt)
5. Cecha renesansowa: nawiązanie do antyku (horacjanizm), pochwała umiaru, wartość życia ziemskiego i godności człowieka. (2 pkt)

W pytaniach otwartych uznaj każdą sensowną, poprawnie uzasadnioną odpowiedź.

Część III — kryteria (10 pkt)

• Realizacja tematu (0–3): wypowiedź odpowiada na pytanie, jest na temat.
• Odwołania do tekstów (0–4): co najmniej dwa teksty z różnych epok, trafnie użyte.
• Spójność i kompozycja (0–2): wypowiedź uporządkowana, logiczna.
• Język i poprawność (0–1): dopuszczalne drobne błędy.

Przelicznik punktów na oceny

Jak przygotować się do egzaminu poprawkowego?

1. Zacznij od idei epok. Najpierw zrozum, czym różni się antyk, średniowiecze i renesans — to klucz do wszystkiego.
2. Opanuj listę minimum. To absolutna podstawa — bez niej nie zaliczysz. Naucz się jej najpierw.
3. Znaj obowiązkowe teksty: „Antygona", „Bogurodzica", fraszki i treny Kochanowskiego. Umiej powiedzieć, o czym są i co znaczą.
4. Naucz się pojęć na pamięć, ale ze zrozumieniem: katharsis, teocentryzm, humanizm, fraszka, alegoria.
5. Powtórz frazeologizmy biblijne i mitologiczne — często pojawiają się w testach.
6. Ćwicz interpretację krótkich fragmentów. Weź dowolny wiersz i odpowiedz: kto mówi? o czym? jakie wartości?
7. Pisz krótkie wypowiedzi. Przećwicz temat z odwołaniem do dwóch tekstów — to część za 10 punktów.
8. Rób notatki w punktach i powtarzaj epoka po epoce, nie wszystko naraz.
9. Sprawdź się tym testem w 45 minut, potem porównaj z modelem odpowiedzi.
10. Jeśli czegoś nie rozumiesz — pytaj. Lepiej wyjaśnić jedno pojęcie niż uczyć się go na pamięć bez sensu.