Leopold Staff ukształtował wiersz Pokój wsi jako sonet. Jest to
bardzo klasyczna, rygorystyczna forma liryczna (14 wersów, układ stroficzny 4+4+3+3, wyraźna pointa).
Sam wybór tego gatunku nie jest przypadkowy: sonet w tradycji europejskiej służył zwykle
porządkowaniu refleksji — najpierw opis, potem uogólnienie i wniosek.
U Staffa ta konstrukcja odzwierciedla sens utworu: harmonię, ład i równowagę, czyli dokładnie
to, co poeta odnajduje w życiu wiejskim.
W pierwszej części pojawia się opis wsi — spokojnej, jasnej, zanurzonej w rytmie natury.
Nie ma tu gwałtownych wydarzeń ani dramatów; dominują cisza, powolność, powtarzalność prac i zgodność człowieka
z przyrodą. Wieś nie jest pokazana realistycznie (jako ciężka praca i bieda), lecz idealizowana: stanowi
przestrzeń ładu, bezpieczeństwa i wewnętrznego ukojenia. Człowiek żyje tu według naturalnego porządku:
dnia i nocy, pór roku, pracy i odpoczynku. To przeciwieństwo cywilizacji miejskiej — pośpiechu, nerwowości
i sztuczności.
W tercynach następuje refleksja. „Pokój” oznacza nie tylko brak wojny czy chaosu, ale przede
wszystkim pokój wewnętrzny — stan równowagi duchowej. Kontakt z naturą porządkuje psychikę człowieka,
uspokaja namiętności i przywraca właściwą hierarchię wartości. Wieś staje się więc symbolem ładu moralnego:
człowiek, który żyje blisko natury, odnajduje prostotę, pokorę i akceptację świata.
Dlatego właśnie sonet jest tu formą szczególnie trafną. Ma zamkniętą, harmonijną budowę,
logiczny rozwój myśli i wyraźną pointę — jego kompozycja formalnie powtarza ideę utworu. Treścią jest harmonia
życia, a konstrukcja sonetu tę harmonię ucieleśnia. Staff — poeta klasycyzujący — świadomie wybiera gatunek
najbardziej uporządkowany, aby pokazać, że ład istnieje zarówno w naturze, jak i w sztuce.