Teza interpretacyjna do pieśni Patrzaj, jako śnieg po górach się bieli
Pieśń zawiera refleksję o życiu człowieka i o przyrodzie. W horacjańskim
stylu odnajduje poeta analogie między prawami rządzącymi przestrzenią człowieka i przestrzenią przyrody,
przy czym znajduje wśród tych zasad jedną odmienność.
Tropami Horacego
Tak samo jak u Horacego pieśń rozpoczyna się od zwrotu do odbiorcy w formie
trybu rozkazującego.
Patrzaj, jako śnieg po górach się bieli,
Wiatry z północy wstają,
Jeziora się ścinają,
Żorawie, czując zimę, precz lecieli.
1
Nam nie lza, jedno patrzać też swej rzeczy:
Niechaj drew do komina,
Na stół przynoszą wina,
Ostatek niechaj Bóg ma na swej pieczy!
Przypadków dalszych żaden z nas nie zgadnie:
I prózno myślić o tym,
Co z nami będzie potym;
W godzinie wszystko Bóg wywróci snadnie
Poeta dzieli się refleksją, że człowiekowi nie pozostaje nic innego, jak w
tych niesprzyjających okolicznościach zewnętrznych zająć się swoimi sprawami: zadbać o ciepło, dobry,
ceniony przez epikurejczyków nastrój. Tyle możemy zrobić dla siebie. Reszta pozostaje w ręku Boga.
W przedostatniej strofie motyw epikurejski jest jeszcze wyrazistszy.
Krótki wiek długiej nadzieje nie lubi.
Niechaj nie schodzi cało,
Coć się do rąk dostało;
Za to, co ma być, żaden ci nie ślubi.
I wreszcie puenta utworu: o ile w świecie przyrody cykliczność zjawisk może
być interpretowana jako źródło nadziei na proces odnowy, powrotu, a więc również przezwyciężania
destrukcyjnych zjawisk, o tyle w świecie człowieka upływ czasu stanowi przyczynę zjawisk
nieodwracalnych - niestety, przed starością nie ma ucieczki.
Jeleniom nowe rogi wyrastają;
Nam, gdy raz młodość minie,
Już na wiek wiekom ginie,
A zawżdy gorsze lata przypadają.
1 Jan Kochanowski, Pieśń XIV, Księgi pierwsze, [w:] tegoż, Pieśni, Kraków 1586. Wszystkie cytaty w tym opracowaniu pochodzą z tego utworu.