Realizm i fantastyka

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym:
Realizm i fantastyka

Realizm i fantastyka

Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do:
- wybranej lektury obowiązkowej,
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
- wybranego kontekstu.

      Konwencja realistyczna i konwencja fantastyczna fukcjonują w wielu utworach rozdzielnie i nie dochodzi do ich przenikania się. Tak się działo dużej mierze w literaturze epoki renesansu, oświecenia i pozytywizmu - czego wybitnym przykładem jest Lalka Bolesława Prusa. Jednak w epoce Młodej Polski również pojawiały się znakomite dzieła typowo realistyczne, jak chociażby Chłopi Władysława Stanisława Reymonta.
      Funkcje przenikania się konwencji realistycznej i fantastycznej mają różnorodny charakter i muszą być rozpatrywane w różnych kontekstach, jednak trzeba przyznać, że historia literatury obfituje w arcydzieła łączące te dwa elementy. Dość wspomnieć Makbeta i Hamleta Szekspira, Fausta Goethego czy Mistrza i Małgorzatę Bułhakowa lub też opowiadania Schulza.
      W balladzie Romantyczność Adama Mickiewicza owo przenikanie się realizmu i fantastyki stało się dla Mickiewicza znakomitą okazją do literackiej prezentacji programu romantyzmu (konwencja fantastyczna), przy jednoczesnym okazaniu negatywnego stosunku do koncepcji oświeceniowych, które reprezentuje Starzec i jego szkiełko i oko (konwencja realistyczna). Poeta dał wyraz przekonaniu, że rzeczywistość jest bardziej skomplikowana, niż mogłoby to się wydawać osobom racjonalnie myślącym i świat metafizyczny stanowi ważny wymiar i punkt odniesienia dla człowieka poszukującego pocieszenia i sensu życia. Ukazany w sposób realistyczny Starzec wydaje się być żałosnym gloryfikatorem jałowych, żeby nie rzec - martwych prawd, które niewiele wnoszą do egzystencji człowieka.
      W III części Dziadów Mickiewicza konwencja fantastyczna posłużyła temu, by pokazać sprzeczności duszy człowieka zawieszonego między dobrem a złem. Groteskowe zachowania duchów z lewej strony, skonfrontowane z poważnymi, a czasami podniosłymi refleksjami duchów z prawej strony, odsłaniają skomplikowaną prawdę o Konradzie, jego prometejskim buncie, ale jednocześnie obnażają jego śmieszność, kiedy próbuje wykazać, że jest nie tylko równy Bogu, ale nawet od Niego doskonalszy - wszak zarzucił Bogu brak miłości, a jemu tego uczucia względem ludzkości i rodaków nie brakuje.