Literatura wciąż pyta: czy każda wina zostaje ukarana, czym jest sprawiedliwa kara i czy można odkupić zło. Masz tu ujęcia motywu, najważniejsze teksty kultury i wskazówki na maturę.
Dobra praca rozróżnia rodzaj winy i charakter kary:
Wina tragiczna — bohater zawinił, choć działał w niewiedzy lub był uwikłany w fatum (antyk). Kara nieuchronna — zło zawsze zostaje ukarane, choćby przez sumienie. Kara wewnętrzna a zewnętrzna — wyrzuty sumienia bywają dotkliwsze niż wyrok sądu. Odkupienie — przez cierpienie, pokutę i miłość winę można odkupić.
Dobierz ujęcie pasujące do tematu i dopowiedz, jaka to wina i jaka kara — oraz czy możliwe jest odkupienie.
Po zabójstwie lichwiarki Raskolnikow cierpi męki sumienia o wiele dotkliwsze niż zsyłka. Prawdziwa kara dokonuje się w jego wnętrzu, a droga do odkupienia prowadzi przez przyznanie się i miłość Soni.
Do tematu: kara sumienia silniejsza niż wyrok; odkupienie przez cierpienie i miłość.
Po zbrodni Makbet i jego żona nie zaznają spokoju: prześladują ich wizje, bezsenność i obłęd (Lady Makbet zmywa nieistniejącą krew). Wina sama wymierza karę, zanim spotka ich klęska.
Do tematu: nieuchronność kary; sumienie jako pierwszy i najsurowszy sędzia.
Edyp zabija ojca i poślubia matkę, choć robi wszystko, by uniknąć przepowiedni. Ponosi karę (oślepia się i skazuje na wygnanie) za czyny popełnione nieświadomie. Wzorzec winy tragicznej i potęgi fatum.
Do tematu: wina mimo niewiedzy; tragizm i nieuchronność losu.
Jacek Soplica, zabójca Stolnika, odpokutowuje winę jako pokorny ksiądz Robak — emisariusz walczący o ojczyznę. Jego losy pokazują, że nawet ciężką winę można odkupić życiem poświęconym sprawie.
Do tematu: odkupienie winy przez pokutę i służbę; przemiana zawinionego bohatera.
Balladyna popełnia zbrodnię za zbrodnią, by zdobyć i utrzymać władzę, aż w finale sama, jako sędzia, wydaje na siebie sprawiedliwy wyrok — i ginie rażona piorunem. Ład moralny dopomina się o swoje.
Do tematu: nieuchronność kary za zbrodnię; sprawiedliwość, której nie da się oszukać.
W obrzędzie dziadów zjawy zmarłych nie mogą zaznać spokoju, dopóki nie odpokutują win — np. zła wyrządzonego za życia. Ludowa moralność głosi prostą prawdę o związku winy i kary („kto nie był ni razu człowiekiem…").
Do tematu: związek winy i kary w porządku moralnym; każdy odpowiada za swoje czyny.
Mocna praca pyta: czy wina jest świadoma, czy tragiczna — i czy kara przychodzi z zewnątrz, czy z sumienia.