Przy każdym zadaniu podana jest treść odpowiedzi oraz wskazówka, za co przyznaje się punkty. Uczeń nie musi użyć tych samych słów — musi podać te same elementy.
Winston pracuje w departamencie dokumentacji: poprawia stare numery gazet tak, żeby dawne zapowiedzi, prognozy i dane partii zgadzały się z tym, co rzeczywiście zaszło. Oryginały wrzuca do luki pamięci i zostają zniszczone. Poprawiona wersja staje się jedyną istniejącą.
Po co to partii: partia nigdy nie może się okazać omylna. Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość; kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość. Skoro przeszłość powstaje na bieżąco, nie istnieje żaden punkt odniesienia, z którym obywatel mógłby porównać propagandę.
Punktacja: 1 p. za opis czynności (przerabianie archiwum, niszczenie oryginałów), 1 p. za wyjaśnienie celu politycznego, a nie tylko za samo nazwanie pracy fałszowaniem.
Ministerstwo Prawdy — propaganda, informacja, oświata i rozrywka, czyli produkcja kłamstwa. Ministerstwo Pokoju — prowadzenie wiecznej wojny. Ministerstwo Miłości — policja, aresztowania, przesłuchania i tortury. Ministerstwo Obfitości — gospodarka, reglamentacja i zaniżanie oraz fałszowanie statystyk produkcji.
Wniosek: nazwa każdego ministerstwa jest odwrotnością jego funkcji. To ta sama zasada, na której opiera się nowomowa i dwójmyślenie — język ma zasłaniać rzeczywistość, a nie ją opisywać.
Punktacja: 1 p. za cztery ministerstwa z prawidłowo przypisanymi funkcjami, 1 p. za wniosek o odwróceniu znaczeń. Skrócone nazwy nowomowy różnią się między przekładami, więc ich brzmienia nie punktuje się.
Nowomowa to okrojona wersja języka angielskiego, tworzona przez partię. Usuwa się z niej słowa i odcienie znaczeń, likwiduje synonimy i antonimy (zastępują je przedrostki), zawęża zakres pojęć. Słownik z każdym wydaniem jest mniejszy, nie większy.
Cel: uczynić myślozbrodnię niewykonalną. Kiedy zabraknie słów, w których dałoby się pomyśleć o wolności czy buncie, sama taka myśl stanie się niemożliwa. Nie chodzi o zakazanie myśli, lecz o odebranie narzędzi do jej sformułowania.
Tłumaczy to Winstonowi Syme, filolog pracujący nad słownikiem nowomowy. Właśnie dlatego, że jest zbyt inteligentny i mówi o zamiarach partii wprost, wkrótce znika — zostaje wymazany także z dokumentów, tak jakby nigdy nie istniał.
Punktacja: 1 p. za opis nowomowy jako języka zubożanego celowo, 1 p. za cel (uniemożliwienie myślozbrodni) wraz z losem Syme’a.
Dwójmyślenie to zdolność wyznawania jednocześnie dwóch sprzecznych przekonań i szczerej wiary w oba. Człowiek świadomie kłamie i równocześnie jest przekonany, że mówi prawdę; wie o fałszerstwie i natychmiast o nim zapomina.
Przykłady: hasła partii, w których wojna zostaje nazwana pokojem, wolność niewolą, a niewiedza siłą; praca Winstona, który sam fałszuje archiwa, a zarazem uznaje nową wersję za prawdziwą; zmiana wroga w trakcie Tygodnia Nienawiści, po której wszyscy natychmiast wiedzą, że wojna z nowym przeciwnikiem trwała od zawsze.
Punktacja: 1 p. za definicję, 1 p. za dwa przykłady z tekstu.
Charrington udaje życzliwego starszego właściciela sklepiku ze starociami w dzielnicy proli. Sprzedaje Winstonowi pamiętnik i szklany przycisk do papieru z koralem, a potem wynajmuje mu pokój na piętrze — pokój bez teleekranu, który daje złudzenie prywatności i staje się miejscem spotkań z Julią.
W rzeczywistości Charrington jest agentem Policji Myśli, dużo młodszym, niż udawał, a za wiszącą na ścianie ryciną ukryty jest teleekran. Cała konspiracja, do której wciąga bohaterów O’Brien, wraz z podsuniętą im książką Goldsteina, jest prowokacją. Sens sceny: w Oceanii nie istnieje miejsce poza kontrolą, a zaufanie do kogokolwiek jest formą samobójstwa.
Punktacja: 1 p. za ujawnienie roli Charringtona i teleekranu za obrazem, 1 p. za wniosek o pozorności prywatności i prowokacyjnym charakterze konspiracji.
Pokój 101 to ostatni etap przebudowy więźnia w Ministerstwie Miłości: człowiek zostaje skonfrontowany z tym, czego boi się najbardziej. Winston, który wytrzymał tygodnie tortur i nie wyparł się Julii, załamuje się dopiero w obliczu szczurów i błaga, żeby zrobiono to jej zamiast jemu.
Dlaczego to scena decydująca: system nie chce trupa ani udawanego posłuszeństwa, chce prawdziwego nawrócenia. Zmuszając Winstona do zdrady jedynej osoby, wobec której był lojalny, niszczy w nim to, co jeszcze było jego własne. Po tym nie ma już czego łamać — miłość do Wielkiego Brata w finale nie jest udawana.
Punktacja: 1 p. za opis mechanizmu pokoju 101 i zdrady Julii, 1 p. za wyjaśnienie, dlaczego celem systemu jest nawrócenie, a nie kara.
Prole to najuboższa warstwa Oceanii, około 85 procent ludności. Partia praktycznie ich nie kontroluje: nie mają teleekranów w mieszkaniach, dostają tandetną rozrywkę, alkohol, loterię i wytwarzaną maszynowo pornografię. Uznano ich za niegroźnych.
Winston zapisuje w dzienniku, że jeśli jest jakaś nadzieja, to właśnie w prolach — bo tylko oni mają liczebną siłę, żeby obalić partię.
Nadzieja jest złudna, bo prole nie mają świadomości własnej siły ani żadnego punktu odniesienia. Dopóki się nie zbuntują, nie nabiorą świadomości, a dopóki nie nabiorą świadomości, się nie zbuntują — Winston sam formułuje to jako błędne koło. Potwierdza to jego rozmowa ze starym prolem w pubie: starzec pamięta wyłącznie drobiazgi i nie potrafi porównać dawnego życia z obecnym.
Punktacja: 1 p. za opis proli i nadziei Winstona, 1 p. za wyjaśnienie błędnego koła świadomości, najlepiej z odwołaniem do rozmowy w pubie.
Polskie brzmienie haseł partii, nazw ministerstw i terminów nowomowy różni się w zależności od przekładu. Jeśli cytujesz dosłownie, podaj tłumacza; w sprawdzianie i w wypracowaniu bezpieczniej jest precyzyjnie streścić scenę niż przytoczyć zdanie z pamięci.
Matura pisemna · poziom podstawowy
Poziom podstawowy
Cały arkusz w jednej książce: „Język polski w użyciu”, test historycznoliteracki i wypracowanie. Procedury, ćwiczenia z kluczem i przykłady ocenionych prac.
Cena premierowa do 31 października 2026, godz. 21.00; potem 79 zł.
Motywy, sceny i argumenty z pięciu powieści
Wypowiedź argumentacyjna krok po kroku
Czytanie i interpretacja wiersza
Wolisz zwykły przelew? Też można.
Odbiorca: Andrzej Łopata · konto 29 1240 3477 1111 0011 6853 9704
Tytuł: nazwa e‑booka i Twój adres e‑mail
E‑book wyślę na ten adres, gdy tylko przelew dotrze.