Jan Kochanowski Pieśń XI Stateczny umysł pamiętaj zachować z Ksiąg wtórych

Interpretacja Pieśni XI Kochanowskiego

W Pieśni XI podmiot liryczny formułuje pochwałę człowieka spójnego wewnętrznie, który potrafi zachować spokój ducha niezależnie od zmiennych kolei losu.

Stateczny¹ umysł pamiętaj zachować,
Jesli cię pocznie nieszczęście frasować²;
Także i góry nie radzęć wylatać³,
Kiedy się szczęście z tobą imie⁴ bratać,¹

Świat przedstawiony jest jako przestrzeń nieustannej zmienności: raz sprzyja, raz rani. Fortuna (los, przypadek) nie podlega ludzkiej kontroli, dlatego jedyną trwałą wartością pozostaje cnota i rozum.
Kochanowski przeciwstawia sobie dwie postawy: człowieka chwiejnego, uzależnionego od powodzenia i niepowodzenia, oraz człowieka mądrego, który „stateczny umysł zachowa” i nie daje się unosić ani szczęściu, ani rozpaczy.
Kochanowski podąża wyraźnie tropem Horacego, który w większości swoich utworów łączył postawę stoicką z epikureizmem.

Śmierci podległy człowiecze cnotliwy,
Choć wszytek twój wiek będzie frasowliwy⁵,
Chocia też czasem, siedząc z przyjacioły,
Przy dobrym trunku strawisz⁶ dzień wesoły.

Tu przy ciekącym, przezornym⁷ strumieniu
Każ stół gotować w jaworowym cieniu;
Każ wino nosić, póki beczka leje,
Póki wiek służy, a śmierć nie przyspieje⁸.

Człowiek musi mieć świadomość swojej śmierci i nie ucieknie przed troskami, które przynosi życie. Jednakże poeta zachwala umiejętność cieszenia się życiem oraz tym, co epikureizm określał jako "carpe diem" - ciesz się dniem, chwytaj chwilę.

Tekst Pieśni XI (Stateczny umysł pamiętaj zachować...) z Ksiąg wtórych Jana Kochanowskiego

Przypisy: