Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej

Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej — Wesele Wyspiańskiego

Propozycja odpowiedzi maturalnej

1. Teza

W Weselu Stanisław Wyspiański poddał krytycznej analizie postawy obu warstw społecznych — chłopstwa i inteligencji — w odniesieniu do sprawy niepodległościowej. Pokazał, że choć obie deklarują patriotyzm, żadna nie potrafi przejść od słów do czynu. Dramat jest gorzkim rozliczeniem z mitem "ludomanii" i z fasadowym pojednaniem klasowym.

2. Inteligencja — pozory zaangażowania

Pan Młody (Lucjan Rydel) — zafascynowany ludowością, ale tylko jej zewnętrzną, malowniczą stroną. Strój krakowski, ślub z chłopką — to gest estetyczny, nie polityczny. Hetman ukazuje mu jednak ciemną stronę szlacheckiego dziedzictwa.

Poeta — uosabia dekadencję inteligencji modernistycznej; ucieka w sztukę, nie potrafi działać. Zawisza Czarny wyrzuca mu brak męstwa.

Dziennikarz — reprezentuje konserwatywną prasę krakowską; Stańczyk gani jego pasywność, brak wizji, służalczość wobec zaborców.

Gospodarz (Włodzimierz Tetmajer) — zdaje się być "pomostem" między inteligencją a chłopami; otrzymuje od Wernyhory złoty róg i misję zwołania powstania. Jednak zasypia, oddaje róg Jaśkowi i traci kontrolę nad sytuacją.

3. Chłopi — gotowi, ale niezorganizowani

Czepiec — symboliczna postać chłopa świadomego politycznie. Pyta inteligencję o sprawy zagraniczne ("Cóz tam, panie, w polityce?"), interesuje się losami świata. Gotowy do walki ("kosy do dłoni"), ale brak mu przywódcy.

Jasiek — młody chłopak, któremu Gospodarz powierza złoty róg. Gubi go po drodze, gdy pochyla się po pawie pióro. Symbol prywaty, marności, niezdolności do zachowania powagi misji narodowej.

Dziad — pamięta rabację galicyjską 1846 r. (Upiór-Szela). Chłopstwo nie potrafi zapomnieć krzywd — pojednanie ze szlachtą jest pozorne.

4. Diagnoza sprawy narodowej

Symboliczna scena finałowa — taniec chocholi — to obraz narodu sparaliżowanego. Wszyscy uczestnicy wesela kręcą się w transie, niezdolni do działania. Złoty róg zaginął, kosa nie została podniesiona.

Wyspiański stawia diagnozę: polskie społeczeństwo nie jest gotowe na niepodległość, bo:

• inteligencja idealizuje lud, ale nim pogardza w głębi,
• chłopstwo czeka na sygnał, ale nie ma swojego przywódcy,
• oba środowiska nie potrafią się porozumieć poza retoryką wesela.

5. Konteksty

Historyczny — dramat powstał w 1901 r., w okresie zaborów. Polska nie istniała na mapie Europy od 1795 r. Stąd palące pytanie o gotowość Polaków do walki.

Społeczny — przełom XIX i XX w. to czas chłopomanii w środowiskach krakowskiej cyganerii (Stanisław Przybyszewski, Włodzimierz Tetmajer). Wyspiański demaskuje sztuczność tej fascynacji.

Literacki — dramat nawiązuje do romantycznych zrywów (Mickiewicz, Słowacki), ale pokazuje, że ich mit się wyczerpał.

6. Wniosek

Wesele jest gorzkim portretem narodu, w którym warstwy społeczne, mimo deklarowanego patriotyzmu, nie potrafią się zjednoczyć dla wspólnej sprawy. Inteligencja okazuje się słaba i niezorganizowana, chłopi — gotowi, lecz pozbawieni przywódcy. To diagnoza, która tłumaczy, dlaczego Polska musiała czekać jeszcze 17 lat na odzyskanie niepodległości.