Zadania niejawne — trzy typy zadań

Druga możliwa teza

Możesz też stanąć po stronie kreacji: „Naśladowanie i tworzenie nie wykluczają się — sztuka bywa najprawdziwsza wtedy, gdy świadomie przetwarza rzeczywistość, by coś o niej powiedzieć”. Wybierz jedną drogę i konsekwentnie jej broń — komisja ceni jasne, utrzymane do końca stanowisko.

Kontekst teoretyczny — dwa bieguny sporu

Napięcie mimesis–kreacja jest tak stare jak namysł nad sztuką. Platon był nieufny: sztuka to naśladowanie naśladowania, oddala od prawdy. Arystoteles przeciwnie — mimesis jest twórcza, a przez nią (np. w tragedii) dokonuje się katharsis. Odwołanie do tego sporu podnosi rangę wypowiedzi i pokazuje, że pytanie z zadania nie jest nowe.

Więcej odwołań do wyboru

• Lalka Prusa — Wokulski kocha wykreowany obraz Izabeli, nie realną kobietę → klęska iluzji;
• malarstwo Jana Matejki — „kreował” historię ku pokrzepieniu serc; zestaw z realizmem dokumentującym (np. Courbet, Chełmoński);
• Pani Bovary Flauberta — Emma żyje kreacją z romansów zamiast rzeczywistością (bowaryzm);
• Portret Doriana Graya Wilde’a — obraz mówi prawdę, którą człowiek ukrywa;
• film Truman Show — całkowicie wykreowana rzeczywistość jako pułapka i kłamstwo.

Jak zbudować mocne rozwinięcie

Nie rozstrzygaj pochopnie — pokaż napięcie. Zestaw dwa bieguny (wierność vs upiększanie) i dopiero na ich tle postaw wniosek. Komisja nagradza dostrzeżenie złożoności, a nie prostą odpowiedź „tak/nie”.

Wniosek

Wartość dzieła nie zależy od tego, czy naśladuje, czy tworzy, lecz od tego, czemu służy: prawdzie o człowieku czy pochlebstwu. Bajka Krasickiego ostrzega przed sztuką, która schlebia — bo wtedy zdradza swoje najważniejsze zadanie.

Dwie postawy wobec przemijania

Warto pokazać, że literatura proponuje przynajmniej dwie odpowiedzi: afirmację chwili (carpe diem — skoro czas ucieka, korzystaj) oraz pokorę i dystans (vanitas — skoro wszystko marność, nie przywiązuj się nadmiernie). Szymborska jest bliżej pierwszej: przemijanie czyni chwilę cenną.

Więcej odwołań

• Horacy — „carpe diem”, chwytaj dzień, bo jutro niepewne;
• biblijny Kohelet — „marność nad marnościami”, przemijalność wszystkiego pod słońcem;
• Daniel Naborowski, Krótkość żywota — barokowy obraz życia jako mgnienia;
• Mikołaj Sęp Szarzyński, Sonet IV — człowiek rozdarty między doczesnością a wiecznością;
• Kochanowski, fraszka O żywocie ludzkim — „Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy”.

Kontekst kulturowy

Motyw vanitas to nie tylko literatura — to całe malarstwo barokowe (czaszki, gasnące świece, zwiędłe kwiaty). Możesz wspomnieć, że pytanie o przemijanie łączy epoki: od antyku, przez barok, po współczesność Szymborskiej.

Wniosek

Poezja różnych epok przemienia lęk przed przemijaniem w naukę życia — jedni każą chwytać dzień, inni uczą pokory. Wspólne jest przekonanie, że świadomość końca nadaje życiu wartość.

Rozum kontra serce — wielki spór epok

Twoje odwołanie warto osadzić w szerszym sporze: oświecenie ufało rozumowi i doświadczeniu („szkiełko i oko”), romantyzm odpowiedział prymatem uczucia, intuicji i wiary. Fragment Saint-Exupéry’ego kontynuuje myśl romantyczną w XX wieku — to dobry pomost między epokami.

Więcej odwołań

• Mickiewicz, Dziady cz. IV — Gustaw i prawda serca ponad chłodny rozum;
• św. Paweł, Hymn o miłości (1 Kor 13) — miłość jako najwyższa forma poznania;
• Goethe, Cierpienia młodego Wertera — świat widziany sercem, aż po tragedię;
• Lalka Prusa — Wokulski rozdarty między uczuciem a rachunkiem;
• film Marzyciel — wyobraźnia i serce jako sposób ocalenia bliskości.

Kontrargument — nie zapomnij o nim

Dojrzała wypowiedź dostrzeże też drugą stronę: samo serce bez rozumu bywa ślepe (np. zaślepienie Wokulskiego). Najmocniejszy wniosek nie wybiera jednego, lecz mówi o równowadze.

Wniosek

Literatura raz po raz przypomina, że pełnia poznania wymaga i rozumu, i serca — samo „szkiełko i oko” nie wystarcza, ale i samo uczucie potrafi zwodzić.