Do trupa Morsztyna - interpretacja sonetu

Uwagi wprowadzające

Sonet Do trupa Jana Andrzeja Morsztyna to sztandarowy przykład barokowego konceptu — wiersza zbudowanego na jednym zaskakującym pomyśle, który ma olśnić czytelnika. Morsztyn, najwybitniejszy polski marinista, doprowadza tu do perfekcji sztukę mówienia o miłości językiem śmierci.

Koncept

Pomysł jest prowokacyjny: zakochany porównuje się z trupem — i wylicza podobieństwa. Otwarcie sonetu należy do najsłynniejszych w polskiej poezji:

Leżysz zabity i jam też zabity,
Ty — strzałą śmierci, ja — strzałą miłości¹

Obaj są bladzi, obaj pozbawieni rozumu i światła, obaj spętani. Dwa pierwsze wersy każdej strofy budują analogię — aż do wolty w tercynach.

Puenta — odwrócenie

W zakończeniu podobieństwo pęka: trup milczy, ale nie cierpi; zakochany musi cierpieć wiecznie. Wniosek konceptu jest paradoksalny: umarły ma lepiej niż kochający — trup rozsypie się w proch i zazna spokoju, a zakochany, płonący „wiecznym ogniem", rozsypać się nie może. Miłość okazuje się stanem gorszym od śmierci.

Poetyka

Sonet realizuje barokową estetykę zaskoczenia: antytezy (życie–śmierć, ogień–chłód), paradoks, hiperbola cierpienia i wyliczenia budujące symetrię obu „zabitych". Cel nie jest sentymentalny, lecz intelektualny — czytelnik ma podziwiać wirtuozerię wywodu. To miłość jako gra formy, nie wyznanie.

Konteksty maturalne

Idealny tekst do tematów o barokowym koncepcie i o różnych językach miłości: zestaw z liryką Petrarki (cierpienie kochanka jako konwencja) albo kontrastowo z prostotą trenów Kochanowskiego. W tematach „miłość i śmierć" para z Romeo i Julią pokazuje dwa krańce: konwencję dworskiej gry i tragedię serio.

1 Jan Andrzej Morsztyn, Do trupa, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971. Wszystkie cytaty w tym opracowaniu pochodzą z tego utworu.

←Powrót na stronę JAN ANDRZEJ MORSZTYN

Jan Andrzej Morsztyn Do trupa

Uwagi wprowadzające

Koncept

Puenta — odwrócenie

Poetyka

Konteksty maturalne

Nie wiesz, jak zinterpretować ten tekst?

Czytaj dalej w tym dziale