Apokalipsa wg św. Jana

Apokalipsa św. Jana — opracowanie maturalne

Geneza i autor

Apokalipsa św. Jana (z gr. apokalypsis — odsłonięcie, objawienie) to ostatnia księga Nowego Testamentu. Powstała prawdopodobnie ok. 95 r. n.e., w czasie prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Domicjana. Tradycyjnie przypisywana apostołowi Janowi.

Charakter księgi

Apokalipsa jest tekstem profetyczno-symbolicznym, należącym do gatunku literatury apokaliptycznej. Zawiera wizje, którymi autor próbuje wyjaśnić bieżącą sytuację prześladowań chrześcijan i nadać im sens eschatologiczny — perspektywę ostatecznego zwycięstwa dobra nad złem.

Kluczowe symbole

Baranek — Chrystus, jednocześnie zwycięski i ofiarny.

Czterej Jeźdźcy (rozdz. 6) — Wojna (czerwony), Głód (czarny), Śmierć (trupioblady), Zaraza/Podbój (biały). Symbol katastrof poprzedzających koniec świata.

Bestia z morza i Bestia z lądu — symbol cesarstwa rzymskiego prześladującego chrześcijan; szerzej: ucieleśnienie zła politycznego.

Liczba 666 — "liczba Bestii", często odczytywana jako kryptogram imienia Nerona (Neron Cezar w gematrii hebrajskiej).

Wielka Nierządnica Babilonska — symbol miasta-imperium pogrążonego w grzechu (czytane jako Rzym).

Nowe Jeruzalem — wizja nowego, doskonałego świata po Sądzie Ostatecznym.

Alfa i Omega — Bóg jako początek i koniec wszystkiego.

Główne tematy

Walka dobra ze złem — fundamentalny dualizm; ostateczne zwycięstwo dobra.

Sąd Ostateczny — moment końca historii, gdy każdy zostanie osądzony.

Pociecha dla prześladowanych — księga ma charakter parenetyczny (pouczający); ma wzmacniać chrześcijan w czasie ucisku.

Eschatologia — nauka o rzeczach ostatecznych: śmierci, sądzie, niebie, piekle.

Wpływ na kulturę

Literacki — Apokalipsa inspirowała tysiące twórców: Dantego (Boska Komedia), Williama Blake'a, Czesława Miłosza (Piosenka o końcu świata), Tadeusza Konwickiego (Mała apokalipsa), Tadeusza Różewicza, Anny Kamieńskiej.

Malarski — Albrecht Dürer (drzeworyty z 1498 r.), Hieronymus Bosch, Pieter Bruegel, William Blake.

Współczesna kultura masowa — wizja apokalipsy w filmach (Mad Max, Drogowa, Wojna światów), grach komputerowych, literaturze postapokaliptycznej.

"Apokalipsa spełniona" — termin Miłosza

Czesław Miłosz pisał o "apokalipsie spełnionej" — sytuacji, w której XX-wieczne zbrodnie totalitaryzmów (Auschwitz, Gułag, Hiroszima) zrealizowały biblijne wizje końca świata na ziemi. Ten kontekst jest niezwykle ważny dla literatury wojennej i powojennej (Borowski, Nałkowska, Różewicz).

Wykorzystanie na maturze

Apokalipsa to fundamentalny kontekst do tematów o: końcu świata, walce dobra ze złem, prześladowaniach, totalitaryzmie, eschatologii, profetyzmie. Szczególnie cenna jako kontekst do literatury XX wieku — przy omawianiu Pożegnania z Marią, Medalionów, Innego świata, Małej apokalipsy, twórczości pokolenia Kolumbów.