Od Odyseusza po polskich emigrantów. Definicja motywu, najważniejsze teksty kultury i gotowe ujęcia do wypracowania oraz wypowiedzi ustnej.
Tęsknota to ból nieobecności — za ojczyzną, domem, osobą, minionym czasem. W literaturze polskiej ma rangę szczególną: napisała znaczną część romantyzmu, bo nasze największe dzieła powstały na emigracji, z oddalenia.
Warto widzieć jej dwoistość: tęsknota rani, ale i tworzy — z niej rodzą się idealizowane obrazy „kraju lat dziecinnych", które literatura przechowuje piękniejsze, niż była rzeczywistość. Tęsknota bywa też busolą: mówi, kim jesteśmy, wskazując, czego nam brak.
Wybierz ujęcie pasujące do tematu — i zawsze dopowiedz, co dany przykład mówi o istocie motywu, a nie tylko „gdzie występuje".
Odyseusz odrzuca nieśmiertelność u boku Kalipso, bo woli wrócić na skalistą Itakę. Grecki nostos — powrót do domu — czyni z tęsknoty siłę konstytuującą tożsamość: człowiek jest stamtąd, dokąd przez całe życie wraca.
Do tematu: tęsknota jako busola tożsamości, dom ważniejszy niż raj.
Inwokacja mówi wprost: ojczyznę docenia się, gdy się ją straci. Cały poemat — pisany w Paryżu — jest aktem tęsknoty, która przemienia zwykłe Soplicowo w krainę „święta i czysta": pamięć emigranta idealizuje, i właśnie temu zawdzięczamy arcydzieło.
Do tematu: tęsknota jako siła twórcza, idealizacja utraconej ojczyzny.
Widok bocianów na morzu — ptaków, jakie widywał w Polsce — wyzwala falę tęsknoty pielgrzyma, który zna swój los: „na tułactwo mego żywota". Piękno świata nie koi, lecz pogłębia smutek człowieka bez domu.
Do tematu: nostalgia emigranta, samotność wobec obcego piękna.
Norwid tęskni nie za krajobrazem, lecz za krainą wartości: gdzie szanuje się chleb, bocianich gniazd nikt nie rusza, a „tak" znaczy tak. Refreniczne „Tęskno mi, Panie" zmienia wiersz w litanię — tęsknota staje się modlitwą o kraj, którego może nigdy nie było.
Do tematu: tęsknota za ojczyzną jako wspólnotą wartości, nie miejscem.
Stary tułacz znajduje wreszcie spokój w latarni w Aspinwall — i traci go po lekturze „Pana Tadeusza": fala tęsknoty jest tak silna, że zapomina zapalić światło. Nowela o tym, że ojczyzna przechowana w książce potrafi obudzić uśpioną tożsamość.
Do tematu: siła nostalgii, literatura jako nośnik ojczyzny.
Tęsknota Wertera za niedostępną Lottą pokazuje drugą twarz motywu: skierowana ku osobie, podsycana wyobraźnią, przeradza się w obsesję, która pochłania całe życie wewnętrzne bohatera — aż po autodestrukcję.
Do tematu: tęsknota miłosna, od uczucia do obsesji, cierpienie romantyczne.
Tęsknota zawsze ma obiekt (dom, ojczyzna, osoba, przeszłość) i skutek (tworzy, uszlachetnia, niszczy). Zestaw tęsknotę twórczą (Pan Tadeusz) z niszczącą (Werter) — i masz gotową oś pracy.
Gotowe omówienia wierszy, w których ten motyw jest nośny — z tezą, argumentacją i kontekstami do wykorzystania w wypracowaniu.
Matura pisemna · poziom podstawowy
Poziom podstawowy
Cały arkusz w jednej książce: „Język polski w użyciu”, test historycznoliteracki i wypracowanie. Procedury, ćwiczenia z kluczem i przykłady ocenionych prac.
Cena premierowa do 31 października 2026, godz. 18.00; potem 79 zł.
Motywy, sceny i argumenty z pięciu powieści
Wypowiedź argumentacyjna krok po kroku
Czytanie i interpretacja wiersza
Nie masz karty ani BLIK-a? E-book kupisz też zwykłym przelewem — napisz na admin@polskimatura.pl, a odeślę dane do przelewu.