W literaturze polskiej ojczyzna to jeden z najważniejszych tematów: bywa świętością, za którą się ginie, utraconym rajem emigranta i przedmiotem gorzkiego rozliczenia. Masz tu ujęcia, teksty kultury i wskazówki na maturę.
Dobra praca rozróżnia postawy wobec ojczyzny — nie zawsze jest to ten sam patriotyzm:
Patriotyzm ofiarny — ojczyzna jako wartość, za którą warto cierpieć i ginąć. Tęsknota emigranta — ojczyzna utracona, idealizowana z oddali. Ojczyzna jako matka i wspólnota — dom, tradycja, krajobraz. Rozliczenie z narodem — krytyczne spojrzenie na wady i niemoc rodaków. Te postawy często się ze sobą spierają — i właśnie ten spór warto pokazać.
Dobierz postawę wobec ojczyzny pasującą do tematu i dopowiedz, jaki obraz ojczyzny wyłania się z danego tekstu.
Dramat ukazuje cierpienie narodu po represjach i formułuje ideę mesjanizmu: Polska jako „Chrystus narodów", której męka ma sens odkupieńczy. Ojczyzna to świętość, za którą gotów cierpieć Konrad.
Do tematu: patriotyzm ofiarny i martyrologia; sakralizacja ojczyzny i sens cierpienia narodu.
„Litwo, ojczyzno moja" — pisana na emigracji epopeja idealizuje utracony świat szlacheckiego dworu, przyrody i obyczaju. Ojczyzna to kraina dzieciństwa, wspominana z tęsknotą i miłością.
Do tematu: ojczyzna jako utracony raj; tęsknota emigranta i idealizacja przeszłości.
Kordian chce poświęcić się za ojczyznę („Polska Winkelriedem narodów") i samotnie ratować naród. Słowacki polemizuje z mesjanizmem, pokazując zarazem wielkość i bezsilność jednostkowego porywu.
Do tematu: patriotyzm jako poświęcenie jednostki; spór o skuteczność ofiary.
Wyspiański bezlitośnie diagnozuje narodową niemoc: zauroczenie ludem bez realnego czynu, marazm i niezdolność do wspólnego działania (symbol złotego rogu i chocholego tańca). Ojczyzna jako problem do rozwiązania.
Do tematu: krytyczny patriotyzm; rozliczenie z wadami narodu i jego biernością.
Poetycki obraz obrony warszawskiej reduty w 1831 r. gloryfikuje bohaterstwo żołnierzy, którzy wolą wysadzić się w powietrze, niż poddać wrogowi. Ojczyzna warta najwyższej ofiary.
Do tematu: heroizm w obronie ojczyzny; patriotyzm czynu zbrojnego.
Stary tułacz Skawiński, czytając Pana Tadeusza, tak głęboko przeżywa kontakt z polszczyzną i wspomnieniem ojczyzny, że zapomina o obowiązkach i traci posadę. Siła tęsknoty za krajem okazuje się większa niż rozsądek.
Do tematu: tęsknota emigranta; ojczyzna obecna w języku i literaturze.
Mocna praca zestawia patriotyzm ofiarny z patriotyzmem krytycznym — i pyta, który lepiej służy ojczyźnie.