Krótki quiz z odpowiedziami — sprawdź, ile pamiętasz z lektury „Ferdydurke”. Wszystkie testy i sprawdziany do Ferdydurke →
Trzydziestoletni Józio zostaje przez profesora Pimkę „upupiony" — sprowadzony z powrotem do roli ucznia i wtłoczony do szkoły pełnej sztuczności i niedojrzałości. Następnie trafia na stancję do „nowoczesnej" rodziny Młodziaków, a potem do ziemiańskiego dworu Hurleckich na wsi. W każdym z tych środowisk ludzie narzucają sobie nawzajem „gęby" — sztuczne maski i formy, które zniewalają. Powieść groteskowo dowodzi, że człowiek nigdy nie jest w pełni sobą: zawsze jest „stwarzany" przez innych i uwięziony w Formie.
To walka jednostki o autentyczność z wszechobecną Formą, która narzuca człowiekowi maski i nie pozwala mu być sobą.
Gombrowicz twierdzi, że człowiek nie ma „własnego" wnętrza dostępnego wprost — zawsze funkcjonuje w jakiejś Formie, narzuconej przez otoczenie i sytuację.
Czy istnieje jakieś „prawdziwe ja" pod maskami, czy też jesteśmy tylko zbiorem ról, które gramy?
Pimko czyni z dorosłego Józia ucznia — „upupia" go, narzucając rolę dziecka. Powieść obnaża kult młodości i sztuczne role przypisywane ludziom.
Czy społeczeństwo naprawdę pozwala człowiekowi dojrzeć, czy raczej wciąż wpycha go w wygodne dla siebie role?
Bohaterowie nieustannie „robią sobie gęby": jedni narzucają, drudzy przyjmują maski. Tożsamość rodzi się w relacji — i w niej człowiek zostaje zniewolony.
Na ile to inni decydują o tym, kim jesteśmy — i czy da się temu w ogóle wymknąć?
Każde środowisko ma swój fałsz: szkoła hołubi niedojrzałość, Młodziakowie — modę na nowoczesność, dwór — sztywną tradycję. Wszystkie są formą.
Czy któraś z tych postaw jest bardziej autentyczna od pozostałych, czy każda to tylko inna maska?
Józio próbuje wyrwać się z narzucanych ról i ucieka, lecz wpada jedynie w kolejną formę. Bunt jest konieczny, ale skazany na niepowodzenie.
Skoro od Formy nie ma ucieczki, czy bunt ma jeszcze sens — i na czym mógłby polegać?
„Ferdydurke" to powieść groteskowa i awangardowa: rządzi nią absurd, deformacja i przerysowanie. Świat przedstawiony jest celowo nierealistyczny — ma obnażać mechanizmy, a nie odwzorowywać rzeczywistość.
Forma to wszystko, co narzuca człowiekowi kształt z zewnątrz (role, konwencje, język, sposób bycia). Gęba to maska, którą przyprawiają nam inni; Pupa — narzędzie „upupienia", czyli infantylizacji. „Robić komuś gębę" i „upupiać" to kluczowe metafory powieści.
Powieść składa się z trzech głównych części (szkoła, stancja Młodziaków, dwór Hurleckich), przedzielonych dygresyjnymi wstawkami (m.in. esejistyczne przedmowy). Luźna, „rozbita" konstrukcja sama jest gestem wobec konwencji powieściowej.
Narratorem jest sam Józio — uczestnik i komentator zdarzeń. Jego relacja jest przesycona ironią, parodią i autoironią, co podtrzymuje groteskowy dystans wobec świata.
Gombrowicz tworzy neologizmy i deformuje język (sam tytuł nic nie znaczy), bo język również jest Formą. Komizm słowny i przerysowanie są tu narzędziem demaskacji.
Powieść bywa czytana w kontekście egzystencjalizmu i refleksji nad tożsamością: pytanie o to, czy istnieje autentyczne „ja", łączy Gombrowicza z filozofią XX wieku.
Scenę z parobkiem i „klamrą mistyczną" łączącą dwór z czworakami warto zestawić z książką Kacpra Pobłockiego Chamstwo — współczesnym esejem o pańszczyźnie widzianej z perspektywy chłopa. Takie zestawienie daje efektowny, nieoczywisty kontekst w wypracowaniu i na ustnej.
| Temat | Co przywołać z „Ferdydurke" | Teza-cegiełka |
|---|---|---|
| Tożsamość / maska | Forma, „gęba", upupienie Józia | Człowiek nie jest sobą — funkcjonuje w narzuconej Formie. |
| Dojrzałość a niedojrzałość | upupienie przez Pimkę, szkoła | Społeczeństwo wpycha jednostkę w wygodne dla siebie role. |
| Jednostka i społeczeństwo | wzajemne „robienie gęby" | Tożsamość rodzi się w relacji — i w niej człowiek zostaje zniewolony. |
| Bunt | ucieczki Józia od kolejnych form | Bunt przeciw konwencji jest konieczny, choć skazany na porażkę. |
| Konwencje i stereotypy | szkoła, nowoczesność Młodziaków, dwór | Każde środowisko narzuca własny fałsz i schemat. |
| Groteska / nowatorstwo | pojedynek na miny, neologizmy | Forma dzieła może sama być buntem przeciw konwencji. |
Matura pisemna · poziom podstawowy
Poziom podstawowy
Cały arkusz w jednej książce: „Język polski w użyciu”, test historycznoliteracki i wypracowanie. Procedury, ćwiczenia z kluczem i przykłady ocenionych prac.
Cena premierowa do 31 października 2026, godz. 18.00; potem 79 zł.
Motywy, sceny i argumenty z pięciu powieści
Wypowiedź argumentacyjna krok po kroku
Czytanie i interpretacja wiersza
Nie masz karty ani BLIK-a? E-book kupisz też zwykłym przelewem — napisz na admin@polskimatura.pl, a odeślę dane do przelewu.