Najpierw rozwiąż sprawdzian samodzielnie — dopiero potem sprawdź się poniżej. To odpowiedzi modelowe: Twoja wersja może brzmieć inaczej i wciąż być poprawna. Liczy się rzeczowość i odwołanie do tekstu.
1.Spór „czucia” ze „szkiełkiem” w „Romantyczności”.3 p.
Mickiewicz przeciwstawia dwa sposoby poznania: romantyczne „czucie i wiarę” (intuicja, uczucie, prawdy wiary, świat duchów) oraz oświeceniowe „szkiełko i oko” (rozum, doświadczenie Starca-mędrca). Obłąkana Karusia „widzi” zmarłego Jasia, a lud jej wierzy. Narrator staje po stronie ludu i poznania sercem: „Miej serce i patrzaj w serce”, „nie znasz prawd żywych”. Ballada jest manifestem romantyzmu.
2.Cechy ballady romantycznej.2 p.
Ballada łączy cechy liryki, epiki i dramatu. Trzy cechy: ludowość (wierzenia i moralność ludu), fantastyka i tajemniczość (duchy, zjawy, nastrój grozy), obecność narratora i nastrojowa sceneria (noc, przyroda). W „Romantyczności” lud wierzy w powrót zmarłego Jasia, a prawda „czucia” zwycięża nad rozumem uczonego.
3.Mesjanizm w „Dziadach” cz. III.3 p.
Mesjanizm — przekonanie, że naród (Polska) pełni w dziejach szczególną, zbawczą misję na wzór Chrystusa, a jego cierpienie ma sens odkupieńczy („Polska Chrystusem narodów”). Najpełniej wyraża go widzenie księdza Piotra (scena V): Polska ukrzyżowana, lecz zmartwychwstanie, oraz proroctwo o wskrzesicielu „czterdzieści i cztery”.
4.Przemiana Gustawa w Konrada.2 p.
W celi bohater z nieszczęśliwego kochanka (Gustaw z IV cz. „Dziadów”) staje się bojownikiem o sprawę narodową — „Umarł Gustaw, narodził się Konrad”. Zmiana imienia symbolizuje porzucenie miłości indywidualnej na rzecz miłości do narodu i walki — przejście od prywatnego „ja” do „ja” zbiorowego.
5.Bohater „Sonetów krymskich”.3 p.
Bohaterem jest Pielgrzym — Polak-wygnaniec podróżujący po Krymie, tęskniący za utraconą ojczyzną (Litwą). Zachwyt orientalnym pejzażem miesza się u niego z melancholią tułacza. Np. w „Stepach akermańskich” podziw dla bezmiaru stepu kończy się gorzkim „Jedźmy, nikt nie woła” — samotność i tęsknota wygnańca.
6.Program pokolenia w „Odzie do młodości”.3 p.
„Oda do młodości” wzywa młodych, by wspólnym, zbiorowym wysiłkiem przebudowali świat („Razem, młodzi przyjaciele!”), pokonali egoizm i marazm „starego” świata i dążyli do wielkich celów. To utwór przejściowy: cechy klasyczne — gatunek ody, patos, apostrofy, mitologia (Herkules, Pegaz); cechy romantyczne — bunt, entuzjazm, wiara w moc młodości, uczucia i wyobraźni, wizja lotu ponad „martwy świat”.
7.„Testament mój” Słowackiego.3 p.
Poeta żegna się z potomnymi: nie zostawia majątku, lecz wzór postawy — wierność ojczyźnie, siłę ducha i wiarę w moc poezji, która ma „przerobić zjadaczy chleba w aniołów”. Wierzy, że jego słowo przetrwa i będzie kształtować przyszłe pokolenia; wzywa, „aby duch (…) nie tracił nadziei”. To duma z niezłomnej służby narodowej i przekonanie o nieśmiertelności poezji.
8.Wypracowanie: miłość do ojczyzny jako źródło cierpienia i siły.8 p.
Poniżej krótkie wypracowanie modelowe (ok. 200 słów) z tezą, odwołaniami do „Dziadów” cz. III i liryki romantycznej oraz wnioskiem.
Teza. Dla romantyków miłość do ojczyzny była zarazem raną i mocą — źródłem cierpienia, ale i siły do działania. Pokazują to „Dziady” cz. III oraz liryka Mickiewicza i Słowackiego.
Rozwinięcie. W „Dziadach” cz. III miłość ojczyzny jest źródłem ogromnego cierpienia: Konrad w Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciw Bogu z bólu nad zniewoloną Polską. To samo uczucie daje mu jednak siłę — gotów jest poświęcić się za naród, a widzenie księdza Piotra przemienia ból w nadzieję zmartwychwstania (mesjanizm).
Podobne napięcie niesie liryka: „Oda do młodości” zamienia troskę o świat w energię zbiorowego czynu, a „Testament mój” Słowackiego czyni z miłości ojczyzny źródło duchowej siły, która ma „przerabiać zjadaczy chleba w aniołów”.
Wniosek. Romantyczna miłość ojczyzny jest ambiwalentna: rani, bo wiąże się z jej utratą i niewolą, ale i wzmacnia, bo skłania do ofiary i nadaje życiu sens. Cierpienie i siła są tu dwiema stronami tego samego uczucia.
Możesz sięgnąć po inne wiersze romantyczne (np. z „Sonetów krymskich”, „Odę do młodości”) — ważne, by jedno odwołanie stanowiły „Dziady” cz. III, a drugie wybrany utwór liryczny.