Charakterystyka epoki
Oświecenie to epoka rozumu — wiary w naukę, postęp i możliwość naprawy świata przez wiedzę. Hasłem stało się Kantowskie „Miej odwagę posługiwać się własnym rozumem". Ciemnotę i przesądy miało rozproszyć światło wiedzy (stąd nazwa).
Literatura była użyteczna i dydaktyczna — miała uczyć i wychowywać. W Polsce oświecenie zbiegło się z dramatem rozbiorów, więc twórczość służyła też ratowaniu i naprawie państwa.
Ramy czasowe i nazwa
W Europie oświecenie trwało przez cały XVIII wiek. W Polsce przypadło na czasy Stanisława Augusta Poniatowskiego (stąd „epoka stanisławowska"), Komisji Edukacji Narodowej i Sejmu Wielkiego. Nazwa oddaje metaforę światła rozumu rozpraszającego mrok niewiedzy.
Prądy i gatunki
Współistniały trzy nurty: klasycyzm (powrót do antycznych wzorców, harmonia, dydaktyzm), sentymentalizm (kult uczucia i natury — Karpiński) oraz rokoko (lekkość, wdzięk). Dominowały gatunki dydaktyczne: satyra, bajka, poemat heroikomiczny, komedia.
Twórcy i lektury
O oświeceniu całościowo
Ignacy Krasicki — bajki, satyry („Świat zepsuty"), „Monachomachia", „Hymn do miłości ojczyzny"
Franciszek Karpiński — sentymentalizm, liryki, „Pieśń o Narodzeniu Pańskim"
Jan Potocki — „Rękopis znaleziony w Saragossie"
Mity, motywy i symbole w tej epoce
Powrót do antycznych wzorców i mitologii — klasycyzm oświecenia żywi się tradycją starożytną.
Mitologiczna symbolika epok →
Wszystkie motywy i symbole →
Powtórz i sprawdź się
Testy z epok i lektur
Słownik pojęć literackich
Jak napisać wypracowanie
← Powrót do wszystkich epok