Charakterystyka epoki
Pozytywizm to reakcja na romantyczne porywy — po klęsce powstania styczniowego postawiono na rozsądek, pracę i naukę zamiast zrywów zbrojnych. Hasłami epoki stały się praca organiczna (rozwój gospodarczy całego społeczeństwa) i praca u podstaw (oświata dla najuboższych).
Literatura miała być użyteczna — diagnozować problemy społeczne (kwestia chłopska, żydowska, emancypacja kobiet) i wskazywać drogi naprawy. Filozoficzną podstawą był pozytywizm Comte'a: liczy się to, co sprawdzalne i pożyteczne.
Ramy czasowe i nazwa
Polski pozytywizm trwał od 1864 r. (upadek powstania styczniowego) do końca XIX wieku. Nazwa pochodzi od filozofii Augusta Comte'a, który „pozytywną" nazywał wiedzę opartą na faktach i doświadczeniu, a nie na spekulacji.
Idee i gatunki
Centralne hasła: praca organiczna, praca u podstaw, scjentyzm (kult nauki), utylitaryzm (użyteczność) i ewolucjonizm. Dominowały gatunki epickie zdolne pomieścić panoramę społeczeństwa: powieść (realistyczna, tendencyjna) i nowela.
Twórcy i lektury
Charakterystyka pozytywizmu
Bolesław Prus — „Lalka", „Kamizelka", nowele
Eliza Orzeszkowa — „Gloria victis", „Nad Niemnem"
Henryk Sienkiewicz — Trylogia, „Potop", nowele
Fiodor Dostojewski (Zbrodnia i kara) · Adam Asnyk · Walt Whitman
Malarstwo pozytywizmu
Mity, motywy i symbole w tej epoce
Motyw pracy, miasta, awansu — ale i powracające archetypy bohatera i wędrowca.
Mitologiczna symbolika epok →
Wszystkie motywy i symbole →
Powtórz i sprawdź się
Testy z epok i lektur
Słownik pojęć literackich
Jak napisać wypracowanie
← Powrót do wszystkich epok