Kim jest artysta i czemu służy sztuka? Literatura odpowiada różnie: od dumnej wiary w nieśmiertelność dzieła po obraz twórcy niezrozumianego i wyobcowanego. Masz tu ujęcia motywu, teksty kultury i wskazówki na maturę.
Dobra praca rozróżnia koncepcje sztuki i role artysty:
Trwałość sztuki — dzieło zapewnia twórcy nieśmiertelność (topos „exegi monumentum"). Artysta-wieszcz — poeta jako duchowy przywódca narodu, obdarzony posłannictwem. Sztuka dla sztuki — sztuka jako wartość autonomiczna, ponad życiem (modernizm). Artysta wyobcowany — twórca niezrozumiany, w konflikcie ze społeczeństwem. Sztuka a życie — pytanie, czy sztuka ma służyć, czy istnieć dla siebie.
Dobierz koncepcję sztuki pasującą do tematu i dopowiedz, jaką rolę artysty głosi dany tekst.
„Wybudowałem pomnik trwalszy niż ze spiżu" — Horacy głosi, że dzieło zapewnia poecie nieśmiertelność, większą niż przemijające królestwa. Antyczne źródło toposu trwałości sztuki.
Do tematu: sztuka jako droga do nieśmiertelności; trwałość dzieła ponad przemijaniem.
„Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony" — poeta, przemieniony w ptaka, wznosi się ponad śmierć i zyskuje nieśmiertelną sławę. Kochanowski przejmuje horacjańską ideę trwałości twórczości.
Do tematu: nieśmiertelność poety przez dzieło; duma twórcy ze swojej sztuki.
Konrad, natchniony poeta, czuje się równy Bogu w mocy tworzenia i bierze na siebie los całego narodu („ja i ojczyzna to jedno"). To romantyczna koncepcja artysty-wieszcza, duchowego przywódcy.
Do tematu: poeta jako wieszcz i przywódca; sztuka jako posłannictwo wobec narodu.
W manifeście „Confiteor" Przybyszewski głosi autonomię sztuki („sztuka dla sztuki") i kapłańską rolę artysty, oderwanego od mieszczańskiego świata. Stąd wzorzec cyganerii — twórcy wyobcowanego.
Do tematu: sztuka dla sztuki; artysta jako kapłan i odmieniec wobec społeczeństwa.
Norwid czyni ze zniszczenia fortepianu Chopina symbol losu sztuki doskonałej w zderzeniu z brutalną rzeczywistością („ideał sięgnął bruku"). Wielka sztuka bywa nierozumiana i bezbronna.
Do tematu: tragizm artysty niezrozumianego; los ideału wobec rzeczywistości.
W „Weselu" inteligenci-artyści zachwycają się ludem i symbolami, lecz nie potrafią przełożyć sztuki na realny czyn. Wyspiański pyta o odpowiedzialność artysty wobec wspólnoty.
Do tematu: sztuka wobec spraw narodu; granice i zobowiązania artysty.
Mocna praca zestawia sztukę służebną z autonomiczną — i pyta, czemu sztuka ma służyć (jeśli w ogóle).
Gotowe omówienia wierszy, w których ten motyw jest nośny — z tezą, argumentacją i kontekstami do wykorzystania w wypracowaniu.
Matura pisemna · poziom podstawowy
Poziom podstawowy
Cały arkusz w jednej książce: „Język polski w użyciu”, test historycznoliteracki i wypracowanie. Procedury, ćwiczenia z kluczem i przykłady ocenionych prac.
Cena premierowa do 31 października 2026, godz. 18.00; potem 79 zł.
Motywy, sceny i argumenty z pięciu powieści
Wypowiedź argumentacyjna krok po kroku
Czytanie i interpretacja wiersza
Nie masz karty ani BLIK-a? E-book kupisz też zwykłym przelewem — napisz na admin@polskimatura.pl, a odeślę dane do przelewu.