Charakterystyka epoki
Średniowiecze to epoka, w której centrum wszystkiego stanowił Bóg (teocentryzm). Człowiek postrzegał świat jako uporządkowaną hierarchię, a swoje życie — jako przygotowanie do wieczności. Sztuka i literatura służyły przede wszystkim celom religijnym i dydaktycznym: miały uczyć, jak żyć, by osiągnąć zbawienie.
Dominowała anonimowość twórców (dzieło tworzono „na chwałę Bożą", nie dla sławy) oraz uniwersalizm — wspólna kultura łacińska i chrześcijańska spajała całą Europę.
Ramy czasowe i nazwa
W Europie średniowiecze trwało od V wieku (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego, 476 r.) do XV wieku (upadek Konstantynopola 1453 lub odkrycie Ameryki 1492). W Polsce początek wiąże się z przyjęciem chrztu w 966 r. Nazwa („wieki średnie") powstała później i początkowo miała wydźwięk pejoratywny — humaniści renesansu uznali tę epokę za „mroczny" okres między antykiem a odrodzeniem jego ideałów.
Wzorce osobowe i światopogląd
Średniowiecze wykształciło trzy główne wzorce osobowe (parenetyczne): asceta (św. Aleksy — wyrzeczenie i umartwienie dla Boga), rycerz (Roland — honor, wierność, męstwo) oraz władca (sprawiedliwy i pobożny). Obok nich rozwijały się charakterystyczne idee: memento mori (pamiętaj o śmierci), danse macabre (taniec śmierci) i ars moriendi (sztuka umierania).
Najważniejsze gatunki
W literaturze średniowiecza dominowały gatunki religijne i parenetyczne: pieśń (Bogurodzica), żywot świętego (hagiografia — Legenda o św. Aleksym), epos rycerski (Pieśń o Rolandzie), misterium i moralitet (dramat religijny) oraz kronika (Gall Anonim, Wincenty Kadłubek).
Lektury epoki — opracowania
Bogurodzica — najstarsza polska pieśń religijna
Legenda o świętym Aleksym — wzorzec ascety
Pieśń o Rolandzie — wzorzec rycerza
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią — dialog, motyw danse macabre
Lament świętokrzyski — liryka maryjna, motyw Stabat Mater
Literackie wizerunki śmierci w średniowieczu
Mity, motywy i symbole w tej epoce
Motyw Hioba, danse macabre i toposy religijne — średniowiecze to kopalnia symboli wracających w późniejszej literaturze.
Mitologiczna symbolika epok →
Wszystkie motywy i symbole →
Powtórz i sprawdź się
Testy z epok i lektur
Słownik pojęć literackich
Jak napisać wypracowanie
← Powrót do wszystkich epok